You do not currently have permission to view the full text for this document. Please sign in to an account with an active subscription or contact support.
Tijd is de metafysische spelbreker. Alle academische bezigheden waarbij tijd in het spel is, zoals geschiedenis, economie en psychologie, hebben last van deze spelbreker. Zij kunnen hun object van interesse niet op dezelfde wijze onderzoeken als de natuurwetenschap dat doet omdat bij de laatste het object van onderzoek gelijkblijvend is en onderworpen is aan een nomologische orde. Zelfs daarop bestaan in de natuurkunde uitzonderingen zoals we kunnen opmaken uit de recent bij de cern ontdekte deeltjes die misschien sneller gaan dan het licht, tegen alle theoretische verwachtingen in.
Niets is zo veranderlijk als de mens. Pas achteraf kan men vaststellen hoe gedragingen van de mens tot een bepaalde situatie hebben geleid. Dat geldt zowel voor individuen als voor groepen. Denk maar aan een oorlog: er bestaan wel determinerende voorwaarden voor een oorlog, maar dat deze op een bepaald moment uitbreekt hangt meestal samen met toevalligheden. Hoe de oorlog afloopt is nog onzekerder en kan pas achteraf worden geduid. Voorspellende uitspraken zijn hier niet aan de orde.
Mijns inziens is die onvoorspelbaarheid ook van toepassing op de economie. Natuurlijk zijn er wel wetten waarnaar de economie zich gedraagt, maar die zijn maar gedeeltelijk toepasbaar en de rest is (massa)psychologie. Anno 2011 voelen wij dat aan den lijve met dreigende economische crises die maar niet onder controle komen ondanks alle wetenschappelijke kennis op dit terrein. Nu kan een econoom tegenwerpen dat de economie an sich zich wel nomologisch gedraagt (ondanks de diversiteit van opvattingen die door diverse economen worden geventileerd), maar dat politici er een potje van maken. Maar ja, een economie die niet wordt gedragen door mensen van vlees en bloed bestaat niet.
Welk verlangen heeft de redactie ertoe gebracht een econoom commentaar te laten geven op een artikel dat handelt over het lustprincipe, een onderwerp dat voor psychoanalytici al geen makkelijke kost is?
Dat is vragen om moeilijkheden en die