Het vertrouwen van de analyticus in de psychoanalyse en de communicatie ervan tijdens de eerste gesprekken

Gedurende mijn ontwikkeling tot analyticus ben ik steeds meer geïnteresseerd geraakt in aspecten in de persoonlijkheid van de analyticus1 die een faciliterend of juist inhiberend effect kunnen hebben op het tot stand brengen van een analytisch contact (Wille 1992, 2001). In 2008 schreef ik vanuit dezelfde interesse over de psychoanalytische identiteit, waarbij de verinnerlijking van de psychoanalyse door de analyticus, de psychoanalyse als intern object, als een kern van die identiteit werd beschouwd. Bovendien meende ik dat de zogenoemde crisis in de psychoanalyse, waarmee meestal het probleem van te weinig analytische patiënten en kandidaten wordt aangeduid, vooral een crisis in onszelf en in onze psychoanalytische identiteit in het bijzonder is. Als een zeer belangrijk bestanddeel van de analytische identiteit noemde ik het vertrouwen van de analyticus in de psychoanalytische methode. Dit artikel gaat verder op dit vertrouwen in en beschrijft de mijns inziens cruciale rol die het speelt in het functioneren van de analyticus gedurende de eerste gesprekken.

Vertrouwen kan opgevat worden als de op grond van rationele en emotionele overwegingen gestoelde bereidheid de ander te geloven. Dit raakt het belangrijke onderscheid tussen vertrouwen en geloof. Geloof wordt gekenmerkt door onvoorwaardelijkheid in de relatie tussen twee personen: het toetsen van de realiteit speelt daarbij geen rol (Isaacs e.a. 1963). De ander is een omnipotente ander die, ongeacht eventuele aanwijzingen voor het tegendeel, blind wordt geloofd — zoals een klein kind een ouder gelooft. De ander is dan ook geen ‹echte› ander maar vooral de resultante van de projectie van de eigen omnipotentie. In het geval van vertrouwen is de ander meer een ‹werkelijk› persoon die vertrouwd wordt op grond van eerdere, reële ervaring. Het onderscheid tussen geloof en vertrouwen, alhoewel niet absoluut, is relevant voor het begrijpen van de interactie tussen het analytische paar gedure