‹Too much reality and too much morality›: Verslag van: The numbing effect of reality; met John Steiner [Amsterdam, 10 december 2011]

De jaarlijkse studiedag van de Nederlandse Vereniging voor Psychoanalyse, gehouden op 10 december 2011 op het Nederlands Psychoanalytisch Instituut te Amsterdam, had dr. John Steiner als gastspreker. Steiner is psychiater en psychoanalyticus, opleider bij de British Psychoanalytical Society en werkzaam in een zelfstandige praktijk.

Rob Janssen roemde Steiner in de inleiding op zijn werk om zijn sensitieve klinische gaven en uitgebreide bijdragen aan de theorievorming. Een belangrijk concept dat door Steiner is gei'ntroduceerd is dat van de ‹Psychic retreat›. Hiermee doelt hij op een zich terugtrekken in de paranoide-schizoide positie, waarbij onverdraaglijke gevoelens middels projectieve identificatie worden geevacueerd en aan reele objecten worden toebedeeld. De patient trekt zich terug in een wereld van dergelijke geprojecteerde objectrelaties, zodat betekenisvol contact onmogelijk is geworden en de analyse stagneert. De tegenoverdracht van de analyticus kan helpen dit fenomeen te herkennen en de gestolde analytische situatie weer op gang te brengen.

Steiner, een bescheiden overkomende man, stond vervolgens stil bij de momenten of fases in een analyse, ons allen zo bekend, waarin het relaas van de patient over de externe realiteit zo overheerst dat het symbolisch denken van de analyticus in het gedrang komt. De realiteit wordt op dusdanige wijze door de patient gepresenteerd dat de analyticus gevangen raakt in een zich bezighouden met de concrete inhoud ervan, en de symboliek en overdrachtsbetekenis uit het oog verliest. Dit is wat Steiner aanduidt met ‹the numbing effect of reality›. Hij ziet dit als een afweer van patient of analyticus tegen de onverdraaglijke gevoelens die gepaard zouden gaan met het zich bewust worden van die symbolisc