Freud meets Dionysos: Jean Laplanche (21 juni 1924-6 mei 2012)

Wahl ist Schicksal. Dat de ‹meest originele, filosofisch geschoolde psychoanalyticus› uitgerekend op Freuds honderdzesenvijftigste geboortedag heengaat, is wellicht ook voor hen die niet bekend zijn met Lipót Szondi's Schicksalsanalyse minstens een merkwaardig ‹toeval› te noemen (Fletcher & Osborne , p. 31). Jean Laplanche, die wereldwijd bekend staat als een van de Franse grand seigneurs van de psychoanalyse, nam op zondag 6 mei jongstleden definitief afscheid van zijn geliefde wijngoed Château de Pommard. Aan de vooravond van zijn achtentachtigste verjaardag bezweek hij er — in het gemis van zijn trouwe echtgenote die hem twee jaar geleden voorging — aan de gevolgen van een longfibrose. ‹Freud› en ‹wijn› zijn als twee verstrengelde ranken die zijn leven tot het eind kenmerkten.

Jean Laplanche werd op 21 juni 1924 geboren als de zoon van twee wijnbouwers uit respectievelijk de Bourgogne- en de Champagnestreek. Na een schooltijd in Beaune (Côte-d'Or) gaat hij zich — net als vele anderen uit de Franse intelligentsia en met onder meer Michel Foucault als studiegenoot — aan het Parijse Lycée Henri iv voorbereiden voor een toelating tot de prestigieuze École Normale Supérieure (ens). In Parijs wordt hij als filosoof gevormd door vooraanstaande Franse filosofen, zoals de hegeliaan Jean Hyppolite, de wetenschapsfilosoof Gaston Bachelard en de fenomenoloog Maurice Merleau-Ponty. Wanneer Laplanche met een studiebeurs richting Harvard vertrekt, maakt hij tijdens een tussenstop in New York kennis met de psychoanalyse via de van oorsprong Poolse neuroloog Rudolph Loewenstein, analyticus van onder meer Marie Bonaparte en Jacques Lacan en — samen met Heinz Hartmann en Ernst Kris — grondlegger van de egopsychologie. Terug in Parijs begint Laplanche zijn analyse bij Lacan, onder wiens impuls hij geneeskunde begint te studeren en stage gaat lopen in