Positieve of negatieve ervaring?

Het belang van goed leren luisteren is tijdens mijn opleiding steeds meer tot mij doorgedrongen. Ook hoe moeilijk dat is, hoe snel het luisteren vertroebeld raakt door eigen interpretatie en invulling, hoe snel je verzandt in het denken in hokjes en terugvalt op je stokpaardjes. Enerzijds heb ik geleerd beter te luisteren naar mijzelf, en zo meer toegang te krijgen tot mijn eigen conflicten en persoonlijkheidspatronen, en anderzijds om dit ook weer los te laten, om open te staan voor wat de patient te vertellen heeft.

Een zeer positieve ervaring was het me gehoord te voelen in mijn opleidingsanalyse. Het gaf mij de ruimte om te zeggen wat er in me opkomt, en daarbij ook te luisteren naar mijzelf. Onbereikbare gevoelens werden meer bereikbaar, schaamtevolle gevoelens minder schaamtevol. Mijn houding is veranderd van veroordeling naar begrip. Dit werkt ook door in het luisteren naar patiënten.

Jammer vind ik het dat tijdens andere fasen van mijn opleiding het leren luisteren en het belang ervan weinig aan de orde kwamen. Dit zou expliciet kunnen door de luisterhouding te oefenen en er theoretisch en technisch aandacht aan te besteden. Door niet in termen van goed en fout te denken vermijd je te snel te interpreteren en ver af te wijken van het materiaal van de patiënt. Non-verbale aspecten van communicatie worden snel over het hoofd gezien — zoals de intonatie en volume; of fysieke reacties — zoals onrustig bewegen of verstrakken.

Impliciet kan het luisteren ook meer aan de orde komen door voor een langere periode met een vaste groep te werken. Dit zorgt voor meer stabiliteit, veiligheid en verdieping. In een nieuwe samenstelling is ieder al snel bezig zijn positie te waarborgen, wordt er eerder wat gezegd om te scoren en is er minder rust om te luisteren. In mijn opleiding was de samenstelling van de groep wisselend en waren er veel korte cursussen. Het luisteren in de relatie met je analyticus of patiënt vindt altijd in een tweegesprek plaats en het kan zo veel meer fl