Luisteren: Bespreking van: Salman Akhtar (2013). Psychoanalytic listening — Methods, limits and innovations. Londen:  Karnac. isbn 978 1 78049 145 5,  181 pp., £ 22,99

Salman Akhtar, die bij psychoanalytici in het Nederlandse taalgebied bekend is vanwege zijn talrijke conferenties, poneert de Stelling dat psychoanalyse een luisterkuur is. De psychoanalyticus luistert met een gelijkmatig zwevende aandacht naar alles wat de analysant invalt en volgt hierbij de aanbeveling van Freud. Bion heeft aan de psychoanalytische luisterhouding een andere inhoud gegeven. Volgens hem dient de analyticus zich voorafgaand aan het luisteren innerlijk duister te maken zodat het onbekende kan oplichten. Dit veronderstelt een luisteren zonder verlangen of herinnering, vrijgemaakt van samenhang en begrijpen, niet gestuurd door theorie.

Akhtar onderscheidt vier vormen van luisteren. Eerst noemt hij objectief luisteren: wat is de inhoud van het verhaal? Hoe wordt dit verwoord? Met welke intonatie en begeleidende gebaren? De narratieve stijl? Wanneer verandert de analysant van onderwerp? Daarna komt subjectief luisteren: wat is het effect van het verhaal van de analysant op de analyticus … voelt hij zich verveeld of verleid? Akhtar bespreekt communicatie tussen twee onbewustes, projectieve identificatie en lichaamsempathie. Als derde vorm onderscheidt hij empathisch luisteren dat een zich verplaatsen in het perspectief van de analysant veronderstelt, alsook receptiviteit, holding, containment, intoïtie. Empathisch luisteren is in voeling treden met, afgestemd zijn op, zich verbonden voelen. Ten slotte vermeldt hij intersubjectief luisteren als gedeeld en dialectisch proces, waarbij zowel de subjectieve realiteit van de analysant als van de analyticus met elkaar in wisselwerking treden en een gemeenschappelijke derde tot stand brengen. Dit omvat luisteren naar de melodie van het samenspel en naar het effect dat het luisteren van de analyticus op de analysant teweegbrengt. Hoe voelt deze zich beluisterd en hoe luistert hij naar de interventies van de analyticus en omgekeerd? Volgens Akhtar dienen de vier vormen van luisteren samen te komen. Hij plaatst versc