Luizen en narren: Verslag van: Studiedag voor kandidaten [Utrecht, 9 maart 2013]

Op 9 maart 2013 vond de eerste studiedag voor kandidaten van alle Nederlandse psychoanalytische verenigingen plaats. Deze kwam tot stand door samenwerking van enkele gedreven collega-kandidaten: Astrid Bakker, Gerben de Boer, Janneke Brogtrop, Simone Logtenberg, Sacha de Reuver en Corine van der Veer. Wat een prachtig idee en wat een uitwerking! Heel toepasselijk luidde het thema van de dag: ‹Identiteit›. Locatie was het Gebouw voor Kunsten en Wetenschappen in Utrecht. Sacha de Reuver maakte ons tijdens haar welkomstlezing deelgenoot van de geschiedenis van dat gebouw, nu conservatorium, in 1844 verrezen op de fundamenten van de oude Mariakerk. De bouw van deze kerk werd pas na eeuwen voltooid. Hierdoor bestond de Mariakerk uit een mozaïek van bouwelementen uit verscheidene perioden. De Reuver gebruikte de identiteit van de kerk als metafoor voor de psychoanalyse in Nederland; opgebouwd vanuit verschillende visies, door verschillende generaties, met verschillende materialen, stond ze soms symbool voor macht, soms voor verering, voor het belijden van het geloof en soms was ze schuilplaats voor bandieten.

Identiteit wordt gedefinieerd als ‹eigen karakter›. Dit is een resultante van complexe interacties tussen temperament, opvoeders en sociale omgeving. Ondanks de relatieve stabiliteit van dat ‹eigen karakter› blijft ook altijd ‹iets› in beweging. De Reuver besloot met de wens dat de studiedag, waar het onze analytische identiteit betreft, zou bijdragen aan het in beweging houden of brengen van dat ‹iets›.

Simone Logtenberg stond stil bij het nieuwe boek van Paul Verhaeghe: Identiteit. Hij zet uiteen hoe zelfwaardering en identiteit grotendeels worden bepaald door onze sociaal-culturele omgeving. Deze wordt momenteel gedomineerd door de ideologie van een neoliberale meritocratie — vrijemarktdenken in combinatie met een maatschappijmodel waarin de status van een individu wordt bepaald door capaciteiten en prestaties. Hierbij heerst de gemeenschappelijke illusie dat we vri