Liever belachelijk dan arm: Over een gokverslaafde travestiet en zijn perverse passie voor de moeder

Veel gevallen van transvestitisme zal men in de literatuur niet ontmoeten. De uitgebreide memoires van Abbé François-Timoléon de Choisy , die een groot deel van zijn leven aan het hof van Louis XIV verbleef, zijn alleen al daarom van grote waarde (De Choisy 1862).1 Tot de leeftijd van achttien jaar werd hij door zijn moeder verkleed als meisje. Een tweetal jaren kleedde hij zich als man om daarna te ‹hervallen› en zich onder de bijnaam Madame de Sancy in het openbaar te vertonen.

Op een gegeven moment wordt hij evenwel publiekelijk aangevallen door zijn oom, wat hem doet besluiten Parijs te verlaten en in anonimiteit te gaan leven onder een tweede pseudoniem, Madame la comtesse des Barres. Daar verleidt hij jonge vrouwen onder het goedkeurend oog van hun moederom hen er ofwel van te overtuigen zich als jongen te verkleden of om ze te leren hoe zij zich als vrouw dienen te kleden en te gedragen. Verkleed als vrouw is hij De vrouw, zonder zich iets aan te trekken van de biologische categorie waartoe hij behoort. In die zin is zijn optreden een grote schijnvertoning. ‹Ik was een goed komediespeelster, het was mijn eerste beroep›, zegt hij (De Choisy 1862, p. 494). Tot seksuele handelingen komt het echter zelden. Op drieentwintigjarige leeftijd begint hij zich evenwel onbezonnen in kansspelen te storten, waardoor hij zijn fortuin verspeelt. De rest van zijn leven lijdt hij armoede en hij loopt zijn benoeming als bisschop mis omdat hij weigert zijn transvestitisme op te geven.

Ik zal twee zaken bespreken, vanuit lacaniaans perspectief. In mijn lectuur zijn ten eerste het transvestitisme en de gokverslaving van De Choisy op te vatten als twee zijden van eenzelfde perverse problematiek. Ze dienen volgens mij in verhouding tot elkaar te worden gelezen. In het geval van het transvestitisme staat de imaginaire fallus op het spel. Wanneer hij verkleed is als vrouw, dan is hij wat aan de moeder ontbreekt. De gokverslaving reveleert echter een andere ondraaglijke, beangstigende zi