De mens als mezelf

De wetenschap heeft altijd gelijk, behalve als het gaat over mij.

Tijdens mijn burgerdienst, nu meer dan twintig jaar geleden, in de filoso-fiebibliotheekvan de KULeuven maakte ik van de gelegenheid gebruik om het werk van Freud door te nemen. Hoe boeiend ook, veel van wat ik had gelezen, verloor vervolgens voor mij aan belang naarmate ik, als zo velen van mijn intellectueel nieuwsgierige tijdgenoten, in de ban geraakte van een andere manier van denken over de mens, namelijk het neuro-, bio- of evolutiepsychologische model.

Ondertussen ben ik alweer ruimschoots verzadigd door het overvloedige aanbod aan populairwetenschappelijke lectuur ter zake, en de mens als chimpansee, als bonobo, als kapucijneraapje is zozeer gemeengoed geworden dat wat ooit een fascinerend perspectief leek, tegenwoordig in mijn oren gewoon afgezaagd klinkt. Sinds enige tijd heb ik de indruk dat echte wetenschap — niet haar valse profeten, maar wetenschap die zich heel bescheiden en secuur aan de grenzen houdt die haar methode haar oplegt — al bij al niet zo veel interessants te vertellen heeft over de mens. Daarmee bedoel ik: de mens als individu, of, nog concreter geformuleerd, de mens als mezelf.

De mens als mezelf: ieder van u kan die formule uitspreken en zal daarmee naar iets verwijzen dat ontsnapt aan het algemene begrip. De wetenschap heeft altijd gelijk, behalve als het gaat over u. Wij, u als uzelf, ik als mezelf, wij zijn geen wetenschappelijk object. In het licht van het machtige groepsdenken dat wetenschap heet, zijn wij veeleer spoken — machteloze schimmen waarvan het bestaan van buitenaf bekeken ongeloofwaardig om niet zeggen irreëel lijkt, terwijl het van binnenuit aanvoelt als de onloochenbaar enige bron van vreugde en leed in het ganse heelal. Ik vind dat als mens, maar zeker ook als romanschrijver een uitermate stimulerende stand van zaken die mij nog voor jaren werk garandeert.

Ik heb er geen bezwaar tegen om het gedrag van andere diersoorten zodanig te interpreteren dat we ook