Amsterdam en Oost-Europa

Onder de communistische dictatuur tijdens de Sovjet-Unie was de psychoanalyse als ‹bourgeois-wetenschap› verboden. De boeken, nog aanwezig van voor de revolutie, bevonden zich achter slot en grendel en konden bij uitzondering met een speciaal formulier met vijf stempels worden ingezien. Na de val van de Berlijnse muur en de desintegratie van de Sovjet-Unie in de jaren erna wilden de psychiaters en psychologen die achter het IJzeren Gordijn hadden geleefd beroepsmatig inhalen wat ze hadden gemist. Zowel in Rusland als in de voormalige satellietstaten was er een enorme interesse in de psychoanalyse en men had behoefte aan opleiding. Als antwoord daarop is er in dat laatste decennium van de vorige eeuw vanuit vele westerse psychoanalytische verenigingen hulp op gang gekomen. Zo ook vanuit de Nederlandse Vereniging voor Psychoanalyse, met name naar Roemenië en Litouwen.

Han Groen-Prakken, die via haar functies in de IPA en EPF goed op de hoogte was van de situatie, startte in 1999 een psychoanalytische opleiding in haar eigen spreekkamer met drie Midden- en Oost-Europese psychiaters. Ze vroeg mij (TS) om te helpen met het opzetten van een Engelstalig curriculum en de implementering ervan. Dat was de geboorte van het Amsterdam Psychoanalytic Training Programme for Eastern-Europe.

De aanvankelijke drie kandidaten werden er twee jaar later zes, daarna twaalf en daarna nog eens twaalf. Na tien jaar is deze school in 2009 gesloten met een symposium in de Beurs van Berlage.

Het opzetten van deze opleiding kende allerlei beperkingen. De economische en politieke situatie in Oost-Europa was in die tijd anders dan nu, en omwille van het bevorderen van de psychoanalyse daar boden wij vanuit het ‹rijke› Westen onze kennis en expertise gratis aan. Over het algemeen waren de kandidaten arm: men kon net met de bus in Amsterdam komen, een hotel was voor hen niet te betalen, en de meer dan veertig docenten al helemaal niet. Iedereen werkte d