Door beestjes bezeten: Over Bug van Jakop Ahlbom

Freud noemde het onbewuste ooit, naar een bekende metafoor van Fechner, ‹het andere toneel›. Bij het werk van theatermaker Jakop Ahlbom moet men onwillekeurig hieraan denken. Men zou het theater van Ahlbom kunnen omschrijven als ‹Scènes van het onbewuste›. Ongetwijfeld is het sterk visuele karakter daar mede debet aan — Ahlbom heeft eerst een opleiding in de mime gevolgd alvorens hij zich toelegde op het maken van theater — met pregnante beelden, die los van het werk bijblijven. Neem bijvoorbeeld het beeld uit Vielfalt van een ronde tafel waar eerst een vrouw uit verschijnt, een duidelijk fallisch beeld, en even later een man in verdwijnt. Of het beeld uit Innenschau waar de intimiteit van de slaapkamer wordt verstoord door een stel intimiderende rechercheurs die rechtstreeks uit een klerenkast komen marcheren, een krachtige verbeelding van het interveniërende strenge Boven-Ik. Ahlbom creëert een eigen wereld, waarbij ieder nieuw werk zijn oeuvre compliceert maar ook met terugwerkende kracht verklaart. Wie bijvoorbeeld bij het kijken naar Vielfalt niets weet aan te vangen met het beeld van de in de tafel verdwijnende man, wordt door Innenschau als het ware met de neus op de feiten gedrukt wanneer een man door een reusachtige vagina wordt opgeslorpt. Dat is overigens wel een beeld dat aan de verbeelding weinig ruimte laat, en het is ook niet maatgevend voor het werk van Ahlbom, waarvan het juist de poëtische kracht is de werkelijkheid in de marge te ontregelen. Op zijn beste momenten maakt Ahlbom ons gevoelig voor de meergelaagdheid van de werkelijkheid. Zo kan een beeld, als bij een Möbiusband, plotseling omklappen, we hoeven maar te denken aan het liefdesbed in Innenschau dat even later in een graf verandert.

Het nieuwste theaterwerk van Ahlbom, Bug, vormt in zijn oeuvre wel een breuk, want anders dan bij hem gebruikelijk voeren de auteurs geen acrobatiek of dans uit, maar spreken vooral lange teksten uit. Bug () speelt zich af