Epigenetica en psychoanalyse

De psychoanalyse was in het begin sterk verweven met de biologie. Freud ontwikkelde zijn theorie over het functioneren van het mentale leven van de mens aan het einde van de negentiende, begin twintigste eeuw. Doordat hij was opgeleid als arts was zijn denken sterk biologisch bepaald en aanvankelijk baseerde hij zijn psychologische theorieën op neurologische en neurofysiologische principes (Freud 1950 [1895]). De psychoanalyse heeft zich aansluitend, behalve als specifieke behandelmethodiek, vooral ontwikkeld als metapsychologische theorie over het mentale functioneren van de mens, gebaseerd op gedegen observaties bij de ontwikkeling en behandeling van kinderen en volwassenen. Kandel (1999) meent in zijn bekende artikel Biology and the future of psychoanalysis — A new intellectual framework for psychiatry revisited dat de psychoanalyse weliswaar heeft geleid tot ‹het meest coherente en intellectueel bevredigende beeld van de geest› (p. 505), maar dat de psychoanalyse er goed aan zou doen zich meer te richten op de cognitieve neurowetenschappen en op de biologie. Het zou zowel conceptueel en experimenteel voordeel bieden als leiden tot een meer wetenschappelijk onderbouwde psychoanalyse. Hij pleit dus voor een psychoanalyse die zich beweegt in de richting van de biologie en de neurowetenschappen. Dit artikel van Kandel markeert een nieuwe fase in het begrijpen van de relatie tussen biologie en psychoanalyse. Het heeft geleid tot de oprichting in 2000 van een internationale vereniging, de International Neuropsychoanalysis Society (NPSA), die zich inzet voor het verspreiden van kennis over en het ontwikkelen van neurowetenschappelijk onderzoek naar psychoanalytische concepten.1 Momenteel, vijftien jaar verder, kunnen we stellen dat inmiddels het omgekeerde ook plaatsvindt: een biologie die zich meer beweegt in de richting van de psychoanalyse (Hofer 2014). In dit artikel zal ik hier nader op ingaan, opdat deze beweging psychoanalytici niet ongemerkt voorbij zal gaan.