Bij de vijfenzeventigste sterfdag van Sigmund Freud

Lijkrede door Stefan Zweig* bij de crematie van Sigmund Freud op 26 september 1939:

Staat u me toe ten overstaan van deze roemrijke overledene, uit naam van zijn Weense, zijn Oostenrijkse, zijn vrienden over de hele wereld, enkele woorden van ontsteltenis en dankbaarheid uit te spreken in diezelfde taal die Sigmund Freud door zijn werk zo geweldig verrijkt en geadeld heeft. Weest u zich er vooral van bewust dat wij, zoals we hier in gezamenlijke rouw bijeengekomen zijn, een historisch ogenblik beleven, zoals geen van ons waarschijnlijk een tweede keer door het lot vergund zal zijn. Laten we ons voor de geest halen hoe bij andere sterfelijken, bij bijna iedereen, in de luttele minuut dat het lichaam verkilt, hun bestaan, hun bij ons zijn, voor altijd ten einde is. Alleen bij deze mens daarentegen, aan wiens baar wij staan, bij deze ene en enige mens in onze troosteloze tijd, betekent dood niet veel meer dan een vluchtige, haast onwezenlijke verschijning. Hier betekent het van ons heengaan geen einde, geen harde afsluiting, maar slechts een blinde overgang van sterfelijkheid in onsterfelijkheid. Van het lichamelijk vergankelijke, dat we vandaag zo smartelijk verliezen, is het onvergankelijke van zijn werk, zijn wezen gered — wij allen in deze ruimte die nog ademen en leven en spreken en luisteren, wij allen hier zijn in geestelijke zin nog niet voor een fractie zo levend als deze grote dode hier in zijn krappe aardse kist.

Verlangt u niet van mij dat ik Sigmund Freuds levenswerk hier zal prijzen. U kent zijn schepping en wie kent haar niet? Wie van onze generatie is er innerlijk niet door hervormd en veranderd? Ze leeft, deze aangrijpende daad van ontdekking der menselijke ziel, als onvergankelijke legende in alle talen, en dat in de meest letterlijke zin, want waar is de taal die nu nog de begrippen en woorden die hij uit het schemerduister van het halfbewuste heeft ontrukt, zou kunnen missen en ontberen? Moraal, opvoeding, filosofie, dichtkunst, psychologie — al die v