De ontregelde analyticus

Het flexibel mentaal functioneren van de analyticus kan onder invloed van lichamelijke, geestelijke, emotionele of familieomstandigheden geblokkeerd en ontregeld raken. Dezelfde redenen kunnen er de oorzaak van zijn dat zowel de fysieke als de emotionele controle over de vrijheid van denken en voelen in het analytisch proces verloren gaat. De American Psychoanalytic Association (APSAA) heeft in 1990 een Patient and Psychoanalyst Assistance Committee (PAC) ingesteld om beleid te ontwikkelen voor het bewaken van een competente en ethisch verantwoorde praktijkvoering door haar leden. De IPA heeft met een webbrief op 1 juli 2014 internationaal aandacht gevraagd voor de door de PAC ontwikkelde richtlijnen.

Hoe energiek en productief Freud gedurende zijn leven ook is geweest, toch werd hij periodiek gekweld door de sombere gedachte dat hij had afgedaan. Hij kon niet buiten bewondering en, zo schreef hij zijn vriend Oscar Pfister in 1910, kon zich ‹niet voorstellen dat het leven zonder werk werkelijk aangenaam is. Fantaseren en werken vallen bij mij geheel samen; dat is het enige waar ik genoegen aan beleef› (Gay 1991, p. 150). Eind 1936, opnieuw herstellend van een operatie, schreef Freud aan Marie Bonaparte hoe vermoeid en zwak hij zich voelde en excuseerde hij zich bij haar voor zijn preoccupatie met zijn ziekte die hem verhinderde een overdrachtsfenomeen in haar analyse te herkennen (Schur in Albrecht Schwaber 1998, p. 1063; Klockars 2013, p. 107). In juli 1939, nauwelijks in staat tot praten, praktiseerde hij nog totdat zijn gezondheid verder verzwakte en hij in september van dat jaar overleed.

Freuds persoonlijkheid en financiële afhankelijkheid hebben ertoe bijgedragen hem voorbij te laten gaan aan de invloed van het ouder worden en (chronisch) ziek zijn van de analyticus en de risico's die dit in overdracht en tegenoverdracht met zich meebrengt. Zo heeft Freud ons achtergelaten met de erfenis van de door hem eenzijdig afgebroken analyses die bin