Wie niet kijkt, ziet niets: Bill Viola als psychoanalyticus

Ik ben geen fan van videokunst. Te vergezocht, te esthetiserend, te veel uit op effect, kortom: te imaginair. Een eerste ontmoeting met Bill Viola, die zich al veertig jaar bekwaamt in dit metier, greep me niettemin meteen bij de keel. Het was in 2007, tijdens een tentoonstelling van middeleeuwse diptieken. Als — enige — hedendaagse kunstwerk werd Dolorosa uit The passions van Bill Viola getoond. De achteloze voorbijganger, of de ‹ware› kunstliefhebber die zich al te snel naar de ‹echte kunst› haastte, zal niet gezien hebben wat er te zien was: een transformatie van twee mensen die met ongeziene precisie een indrukwekkend palet aan schakeringen vertoonden tussen een neutrale gelaatsuitdrukking en een gelaat dat overstroomde van verdriet. De passant meende een standstill te zien, een pose. De geduldig wachtende, waar-achtige kijker, zag een aangrijpende evocatie. Ik laat in het midden of de curator werd gedreven door enige drang naar volksopvoeding, maar voor mij was de ‹boodschap› duidelijk: ‹Wie niet kijkt, ziet niets.› Het was deze eerste ontmoeting die me afgelopen zomer naar het retrospectief van Bill Viola in het Grand Palais te Parijs dreef.

Ook daar schoot het eerste werk van de tentoonstelling meteen raak. Het is een haast onmogelijke klus om een video van dit kaliber met woorden weer te geven, en toch wil ik het proberen.

Een man nadert een vijver en aarzelt om de sprong te wagen. Hij doet het toch, maar het beeld komt tot stilstand tijdens de sprong. De figuur van de springende man zal uiteindelijk, zo goed als ongemerkt, vervagen, om later weer, letterlijk, op te duiken in de vorm van een ontklede figuur die de poel verlaat en wegstapt. Tijdens de ‹bevroren› sprong, komt het wateroppervlak tot leven. Er volgen nog beelden waarbij enkel reflecties te zien zijn in het water, zonder representant in de realiteit. Deze video daagt je meteen uit traag en goed te observeren, je impliciete verwachtingen en interpretaties los te laten, je onder te (laten) dompelen