Al vroeg een hoog psychoanalytisch niveau: Bespreking van: Judit Meszaros (2014). Ferenczi and beyond — Exile of the Budapest School and solidarity in the psychoanalytic movement during the Nazi years. Londen:  Karnac. ISBN 978 1 78220 000 0,  270 pp., £ 22,19

Judit Meszaros, de auteur van Ferenczi and beyond, is oud-voorzitter van de Hongaarse vereniging voor psychoanalyse. Ik zal de beschouwingen uit haar boek kort samenvatten.

Antisemitisme speelt door de hele geschiedenis heen, en geweld tegen de psychoanalyse komt vaak en passant mee met anti-Joodse maatregelen. Een paar jaar geleden ontmoette ik Judit Meszaros op een congres in Berlijn. Zij en een collega vertelden in een gesprek en marge dat zij ongerust waren over toenemend antisemitisme in Boedapest. Ik had er nooit bij stilgestaan dat dit probleem daar nu nog zo actueel was. In het boek wordt beschreven dat er twee grote emigratiegolven hebben plaatsgevonden vanuit Boedapest: rond 1919 (tijdens het Horthy-regime) en in de jaren dertig toen het nazidom zich steeds nadrukkelijker manifesteerde. Na of tijdens de eerste vervolging, na mogelijke omzwervingen elders, hebben Melanie Klein en het echtpaar Balint zich in Groot-Brittannië gevestigd. Melanie Klein belandde daar in 1926 op uitnodiging van Ernest Jones om zijn zoon te analyseren. Bij de tweede emigratiegolf vanaf de jaren dertig kwamen de meeste vluchtelingen in de Verenigde Staten terecht en werden daar soms zeer invloedrijk in de analytische wereld: René Spitz, Margaret Mahler, David Rappaport, Sándor Rado, Franz Alexander, Therese Benedek en anderen.

De belangrijkste theoretische bijdrage vanuit Boedapest is de aanzet tot het objectrelatiedenken, anders gezegd: tot de tweepersonenpsychologie. De mens wordt niet meer gezien als een vat vol driften, maar als mens in relatie tot andere mensen. Ferenczi was de kleine reus achter deze ontwikkeling. Freud, en in diens voetspoor Jones, heeft vooral na Ferenczi's dood ten onrechte veel kwaad over hem gesproken. Dit valt terug te lezen in hun correspondentie vanaf 9 september 1932.1 Meszaros is in haar boek zeer kritisch over Jones, maar merkwaardigerwijze laat zij de rol van Freud geheel ongenoemd, terwijl de trouwe dienaar Jones toch slechts de slagen opving voor