‹De grote denker en mensenvriend, Multatuli›

Multatuli's eigenzinnige variatie op de alledaagse spreuk ‹Eenvoud is het kenmerk van het ware› luidt: ‹Simplex sigillum falsi.› Dit behoeft geen vertaling. Onlangs bleek dat het taalonderwijs in Nederland, maar bovenal onze economie — en dat telt natuurlijk pas echt — ernstig lijdt onder een groot tekort aan leraren Duits; er staan honderdvijftig plaatsen open voor dat vak. Duits leren is moeilijk; psychoanalyse leren is ook moeilijk. Dat de eerste psychoanalytici allemaal Duits spraken, waar ze ook vandaan kwamen, sprak vanzelf.

Freud sprak geen Nederlands, wel een stuk of zes, zeven andere talen. Hij las ‹onze› Multatuli (het pseudoniem van Eduard Douwes Dekker, ) dus in vertaling. Tijdens de internationale Duitstalige ‹Tagung› in 2004 in Potsdam — voorheen onder Nederlanders zo populair — hield Gerhard Fichtner, de hoogleraar ‹Geschiedenis der geneeskunde, in het bijzonder van de psychoanalyse› aan de universiteit van Tübingen, een voordracht onder de titel ‹Lieblingsspeise Bücher›, Freuds Bibliothek und ihre Bedeutung für sein Leben und Werk. De inhoud van deze voordracht is opgenomen in een fascinerende tweetalige uitgave (Keith Davies & Fichtner 2006). Aan de hand van diens teksten laat Fichtner zien hoe Freud de hartstochtelijke bibliofiel en boekenwurm geworden is die hij was. In 1898 — als hij aan Die Traumdeutung werkt — droomt hij over een platenboek met gedroogde specimina van planten, als in een herbarium, en hij herinnert zich dat hij in een boekhandel een monografie over de cyclaam, het ‹Alpenveilchen›, had zien liggen, de lievelingsbloem van zijn vrouw. Bij zijn droomduiding herinnert hij zich hoe zijn vader eens voor de grap aan zijn zus Anna en hem, drie en vijf jaar oud, een prentenboek gaf om te verscheuren. Hij herinnert zich ook het ongelooflijke plezier waarmee ze zich van deze ‹weinig pedagogische› taak kweten. Andere associaties dringen zich op: dat hij er te weinig toe komt bloemen voor zijn vrouw mee te brengen terwijl zij wel vaak zijn li