You do not currently have permission to view the full text for this document. Please sign in to an account with an active subscription or contact support.
The heart of man's destiny van Herman Westerink, hoogleraar godsdienstpsychologie aan de universiteit van Wenen, vertrekt van een boude doch eenvoudige stelling, namelijk dat er een culturele verwantschap bestaat tussen de (lacaniaanse) psychoanalyse en het denken uit de vroege reformatie. Het was Jacques Lacan zelf die, in een van zijn talrijke, weinig uitgewerkte vingerwijzingen, de aandacht vestigde op deze verwantschap of ‹culturele paterniteit›. Zoals zo vaak is het dan aan de opmerkzame en bereidwillige lezer om dergelijke achteloze tussenwerpsels op te rapen en de uitdaging aan te gaan om de waarde ervan te onderzoeken. Westerink kwijt zich op erudiete en academisch hoogstaande wijze van deze taak. Daarbij is het expliciet niet diens bedoeling om een psychoanalytische interpretatie van de reformatie of het protestantisme te geven, geschoeid op wat we een ‹klassiek freudiaanse› leest kunnen noemen. Westerink maakt gebruik van de zogeheten ‹archeologische methode›, waarbij in de geest van Foucault op specifieke wijze de betekenis van het verleden in het heden wordt nagegaan. Daarbij wordt de rol van dit verleden niet opgevat als een ‹oorzaak van een effect›, maar als een onopgelost probleem of spanningsveld dat zich in een nieuwe vorm en context opnieuw aandient. En dat probleem, zo beargumenteert Westerink, is dat van het kwaad dat sluimert in het hart van de mens en dat diens lotgevallen bepaalt, een kwaad dat in de reformatie gelieerd is aan Gods ‹eeuwige haat›.
Het is onmogelijk om in deze korte bespreking recht te doen aan de nuance en de nauwgezetheid waarmee Westerink dit onderwerp exploreert. De kracht van dit werk is dat het op overtuigende wijze aantoont dat een aantal uiterst actuele tekortkomingen in ons begrip van de mens en van subjectiviteit (die ook in de meest geavanceerde neurologische en cognitieve theorieën niet decisief kunnen worden geadresseerd), reeds geruime tijd het onderwerp zijn van fijnzinnige debatten — zij het binnen andere traditi