Over analytische concepten … terug naar Freud?: Bespreking van: Humberto Nagera (red.) (2014). Basic psychoanalytic concepts. Vier delen. Hove/New York:  Routledge. ISBN 978 1 138 02411 3, £ 235,-; Basic psychoanalytic concepts on the libido theory, ISBN 978 1 138 77711 8,  194 pp., £ 65,-; Basic psychoanalytic concepts on the theory of dreams, ISBN 978 1 138 77698 2,  121 pp., £ 65,-; Basic psychoanalytic concepts on the theory of instincts, ISBN 978 1 138 77707 1,  136 pp., £ 65,-; Basic psychoanalytic concepts on metapsychology, conflicts, anxiety and other subjects, ISBN 978 1 138 77709 5,  233 pp., £ 75,-

Humberto Nagera's standaardwerk uit 1969, Basic psychoanalytic concepts, is door Routledge — onveranderd — opnieuw uitgegeven. Alleen de kaft is anders. Dit standaardwerk was bijzonder nuttig en is veel gebruikt in de opleiding van de vorige generatie psychoanalytici.

Vanuit mijn specifieke belangstelling voor dit thema zal ik me in deze recensie beperken tot mijn indrukken van het deel over de kernconcepten uit Freuds droomtheorie. Welke invulling heeft een werkgroep van psychoanalytici onder leiding van Nagera in de jaren zestig aan Freuds droomconcepten gegeven? Tijdens het lezen zijn me ideeën van Freud opgevallen waar ik bij het lezen van diens magnum opus Die Traumdeutung niet genoeg bij heb stilgestaan en die ik hier wil samenvatten.

Dromen zijn niets anders dan een hoogstpersoonlijke vorm van denken die mogelijk gemaakt wordt door de slaaptoestand. De droom ontstaat juist doordat de narcistische toestand tijdens de slaap niet wordt bereikt. In de droom ervaren we iets en hechten we geloof aan de werkelijkheid van deze ervaring. Freud heeft de droom ook omschreven als een infantiele scène die wordt overgedragen op een recente ervaring en hierbij vervormd wordt. Deze infantiele scène kan ten gevolge van de invloed van de innerlijke censuur niet herbeleefd worden. De motiverende kracht van de droom is volgens Freud altijd een onderdrukte infantiele wens en nooit een dagrest of een somatische stimulus. De droom is een aanwijzing dat we ons iets herinneren dat voorbij het bereik gaat van onze bewuste kennis en herinnering. Zo zijn er hypermnestische dromen en dromen die ons in contact brengen met de allervroegste indrukken uit de kindertijd.

De latente droomgedachten zijn geen beelden, het zijn geordende en betekenisvolle gedachten die onderling verbonden zijn. De regressie die in de hand gewerkt wordt door de slaaptoestand en door de innerlijke censuur, maakt dat deze gedachten worden omgezet in percepties en een picturaal karakter krijgen om vervolgens als manifes