De ambivalente blik

Bij het begin van de film Brødre van de Deense regisseuse Suzanne Bier uit 2004 zie je een close-up van een oog. Dit beeld roept onmiddellijk gedachten op als: waar worden wij als kijker getuige van en … gaan we dingen zien die we helemaal niet willen zien? Deze gedachten worden mede opgeroepen door de intrigerende openingstekst, die luidt: « Het leven is niet fout of verkeerd, goed of slecht en het enige wat ik weet is dat ik van je houd. » Het oog en het motto keren steeds weer terug in de film.

Met het motto wordt een belangrijke vraag gesteld: wat is goed, wat is fout, is verkeerd helemaal verkeerd en goed helemaal goed? Zulke vragen liggen ook na aan het hart van de psychoanalyse.

De eerste beelden in de film echter geven een heldere uiteenzetting van wat « goed » en wat « slecht » is. We zien namelijk een gezin met twee zonen: Michael, de oudste, geslaagd in het leven — met een baan, vrouw en twee kinderen — en de jongste, Jannik, die in de gevangenis terechtgekomen is. Vader en moeder zijn van elkaar vervreemd. Michael is het kind van vader, Jannik wordt beschermd door moeder. Een geslaagde en een verloren zoon. Goed en slecht tegenover elkaar.

Als na deze proloog Michael zijn broer ophaalt bij zijn ontslag uit de gevangenis zie je blijdschap en genegenheid bij het weerzien. Als Jannik echter vraagt of hij mag rijden, is het antwoord een kort « neen » en is de pikorde onmiddellijk vastgesteld. Nog indringender en op hovaardige toon vertelt Michael tijdens de autorit dat hij namens Jannik excuses heeft aangeboden aan de vrouw die hij tijdens zijn bankoverval heeft bedreigd en mishandeld.

Je kan goed zien hoe, goedbedoeld en grotendeels onbewust, de verantwoordelijke « goede » broer provocerend voorbeeldig is; zo zet Michael de oude verhoudingen — ik ben de oudste en de beste — weer vast. Er komen dus barsten in het plaatje. De « goede » zoon blijkt niet eenduidig goed. Jannik reageert door te handelen. Hij trekt aan de handrem en stapt uit. Het is zijn woedende an