Bion als supervisor: Reflecties op grond van de Brasilia-seminars

In april 1975 verbleven Wilfred Bion en zijn partner Francesca in Brasilia om er op uitnodiging van professor Virginia Bicudo seminars en lezingen te geven aan de universiteit en deel uit te maken van een panel op een conferentie in het Palácio do Buriti. In het eerste deel van het boek Clinical seminars and other works (Bion 2000) bundelt Francesca Bion een aantal van deze seminars, die gezamenlijk een coherent geheel vormen.1

Via deze seminars zien we Bion aan het werk als supervisor. We krijgen aldus een indruk van zijn kwaliteiten als supervisor van psychoanalyses bij volwassenen en bij kinderen. We zien hem niet echt aan het werk als analyticus. De schriftelijke weergave van wat er tijdens de supervisiesessies gebeurt is al een transformatie van wat de analyticus tijdens de analytische sessie verneemt en beleeft.

Bion grijpt vrijwel niet terug naar theoretische concepten uit zijn vroegere werk; het lijkt alsof hij zijn vroege zelf achter zich heeft gelaten. Ook refereert hij uiterst weinig aan het werk van andere analytici; Freud en Klein worden slechts zeer sporadisch vermeld. De invloed van filosofen als Socrates en Kant, naar wier werk hij ook verwijst, is wel merkbaar.

Van alle publicaties van Bion bieden de Clinical seminars de rijkste en meest uitgebreide toegang tot het werk van Bion als clinicus. We weten dat Bion niet scheutig is met klinisch materiaal en in zijn teksten bijna geen gevalsbeschrijvingen opneemt. Wie klinische illustraties zoekt van Bions theorieën, kan beter het werk van Ferro en Ogden lezen. Zoals ik in een overzichtsartikel over het werk van Ferro al eens aangaf, zal wie niet vertrouwd is met Bions denken Ferro's theoretische beschouwingen als ontoegankelijk beschouwen. Ik beschouw Ferro als de klinische illustrator van het werk van de vroege Bion (1962, 1963, 1965, 1970, 1992). Ferro biedt ons in zijn boeken en artikelen een met humor vermengd boeket van analytische verhalen die ingewikkelde bioniaanse constructies aanschouwelijk en beg