Fellini en de psychoanalyse

Mijn belangstelling voor dromen bracht me op het spoor van het dromenboek van de Italiaanse filmmaker Federico Fellini . Dit boek bevat een schat aan inzichten over dromen. Hier geef ik enkele gedachten over de betekenis van de droom in het werk van Fellini en over hoe zijn analyticus in zijn dromenboek verbeeld wordt. Vanaf het begin van de jaren zestig maakt Fellini steeds meer gebruik van zijn eigen dromen als inspiratiemateriaal voor zijn films. Otto e mezzo bijvoorbeeld begint met een nachtmerrie over een verkeersopstopping waarbij het hoofdpersonage zich met moeite uit zijn auto kan bevrijden en vervolgens over het stilstaande verkeer heen vliegt tot hij hoog boven een kustlijn in de lucht zweeft. De beginscène verandert in een vliegdroom, waarna de hoofdpersoon via een touw door een filmploeg weer naar beneden wordt gehaald. De film brengt de creatieve crisis van de filmmaker in beeld: hij voelt zich vastzitten, wil vluchten en wordt door anderen met zijn beide voeten op de grond gezet. Afgelopen met zweven! De film is de uitdrukking van een transformatie van een professionele crisis naar een artistieke prestatie van hoge kwaliteit. Dit is slechts één voorbeeld van hoe Fellini zich door zijn dromen liet inspireren. In 1965 wordt Giulietta degli spiriti uitgebracht: een vrouw van rond de veertig wordt emotioneel verwaarloosd door haar ontrouwe echtgenoot en verliest zich in dagdromen en visioenen. La Città delle donne is de verfilming van een droom tijdens een dutje in de trein, waarbij de medepassagiers worden vervormd tot wulpse vrouwen die hem verleiden en frustreren. Ten slotte is het scenario van drie commercials in opdracht van de Banca di Roma rechtstreeks overgenomen uit Fellini's dromenboek.

Een belangrijke stimulans voor het bijhouden van dit dromendagboek kwam van zijn analyticus Ernst Bernhard, een jungiaan bij wie hij tussen 1960 en 1965 in therapie was. Fellini hield altijd een notitieboek bij waarin hij dromen, visioenen en hypnagoge hallucinati