Transformaties in dromen: Bespreking van: Antonino Ferro (2015). Torments of the soul — Psychoanalytic transformations in dreaming and narration. Hove/New York:  Routledge. ISBN 978 0 415 81344 0,  192 pp., £ 29,99

Psychoanalyse heeft volgens Ferro weinig van doen met de opvatting van Freud die gericht was op « decoderen ». Psychoanalyse gaat daarentegen veel meer over het volgen van de patiënt in zijn verhaal, hem vergezellen, gebruikmaken van diens creatieve capaciteiten en hem voorzien van beelden.

Een droom die in de loop van de psychoanalytische behandeling opduikt, wordt door Ferro bijvoorbeeld begrepen als een creatie die tot stand komt in het relationele en emotionele veld. De droom kan opgevat worden als een soort dramatische scène die betekenis genereert en die als startpunt dient voor nieuwe verhalen. Via een droom kan een patiënt, als onze beste collega, ons tonen welke interpretatiestijl te gebruiken. De dromen van de patiënt staan in relatie met eigen dromen. Zo kan een tegenoverdrachtsdroom een antwoord zijn op de droom van de patiënt. Het groeiend inzicht in dromen kan niet los gezien worden van de vrije invallen van de analysant (wanneer het een droom van de patiënt betreft), maar ook niet van de zelfanalytische werkzaamheid van de psychoanalyticus.

Ik zal enkele ideeën uit Ferro's nieuwe boek, Torments of the soul, kort samenvatten en proberen de essentie ervan weer te geven. Ferro illustreert zijn theoretische opvattingen niet alleen met behulp van een overvloed aan klinische vignetten, maar ook met talrijke voorbeelden uit de literatuur, zoals Fellini's dromenboek, het werk van Somerset Maugham, Het ongrijpbare meisje van Vargas Llosa en bijvoorbeeld films als Invasion of the Body Snatchers en Geheimnisse einer Seele.

In hoofdstuk 7 stelt Ferro een continuüm voor dat hij benoemt als het « droomensemble » (een term van Grotstein) of een continuüm dat rêverie, transformatie in dromen, spreken als dromen, dagdromen en nachtdromen omvat. Een persoon die niet in staat is te dromen, is gevangen in een eindeloze onveranderlijke wereld van wat is. Ondroombare ervaring vindt haar oorsprong in trauma. Ongedroomde dromen blijven zichtbaar als psychosomatisch lijden, af