De ondraaglijkheid van hopeloosheid: Bespreking van: Salman Akhtar and Mary Kay O'Neil (red.) (2015). Hopelessness — Developmental, cultural and clinical realms. Londen:  Karnac. ISBN 978 1 78220 258 5,  233 pp., £ 22,19

Toen Pandora haar nieuwsgierigheid niet meer kon bedwingen en de doos opende die ze als huwelijksgeschenk gekregen had van Zeus, kwamen alle tegenslagen en onheil die een mens kunnen treffen uit de doos en verspreidden zich over de wereld. Hoop bleef op de bodem liggen en ontsnapte pas als laatste.

Deze Griekse mythe illustreert dat mensen zelfs in de meest ellendige omstandigheden hoop blijven koesteren, hoe onvoorstelbaar en irreëel dit soms ook is. Dat dit niet altijd opgaat weten analytici maar al te goed. Hoewel mensen in analyse gaan en blijven komen omdat ze hopen op een prettiger of zinvoller leven, lijkt soms zelfs het laatste sprankje hoop te zijn verdwenen, een toestand die onhoudbaar is, zowel voor de persoon in kwestie als voor omstanders. We kunnen onze eigen hopeloosheid, maar zeker ook de hopeloosheid van anderen vaak nauwelijks verdragen. Het is dan ook verwonderlijk dat er door analytici nauwelijks over hopeloosheid geschreven is. Salman Akhtar en Mary Kay O'Neil trachten die leemte op te vullen. In Hopelessness — Developmental, cultural and clinical realms bespreekt Akhtar in het inleidende hoofdstuk de concepten « hoop » en « hopeloosheid » en geeft hij een overzicht van de literatuur. Vervolgens komen negen auteurs aan het woord over hoe hoop en hopeloosheid zich voordoen in de verschillende levensfasen, in de literatuur en in films, en natuurlijk ook in de klinische praktijk. In het laatste hoofdstuk ontwart Mary Kay O'Neil de dyade hopeloosheid-hulpeloosheid en sluit ze af met enkele concluderende opmerkingen. « Dat belooft wat », dacht ik toen ik het boek in handen kreeg, zeker ook omdat ik veel waardering heb voor het werk van Akhtar. Hij is een van de psychotherapeuten die in de bekende Symfora tapes toont hoe hij werkt. Een man met ernstige problematiek, een acteur, laat zich twijfelend en sceptisch uit over de reden waarom hij na het eerste gesprek met Akhtar toch een afspraak heeft gemaakt voor een tweede gesprek. « Ik begrijp wel waarom