22 maart 2016

Rond de middag kreeg ik een SMS-bericht van onze jongste dochter die in Brussel woont, dat alles goed met haar was. Vreemde boodschap, vooral als je je van geen onheil bewust bent. Ik antwoordde met een vraagteken; zij antwoordde met: « Zet de radio aan. » Toen werd alles duidelijk: twee zelfmoordaanslagen op de nationale luchthaven, even later een bom in de Brusselse metro met een gruwelijke tol van vele doden en honderden gewonden. En dit enkele dagen nadat in de media triomfantelijk werd gemeld dat Salah Abdeslam, de voortvluchtige mededader van de aanslagen in Parijs, eindelijk was opgepakt. En daar verdween de illusie van onkwetsbaarheid! Tot die bewuste dag was het fijn om aan te komen in de vertrekhal van Zaventem om het vliegtuig te nemen naar een leuke vakantiebestemming … of om een congres te bezoeken. Vanaf 22 maart 2016 is die vertrekhal een traumatische plek geworden waar jij en je dierbaren in één klap opgeblazen kunnen worden, letterlijk uiteen kunnen spatten.

De psychoanalytische therapieën hebben traumaslachtoffers en hun nabestaanden veel te bieden als het gaat om de emotionele verwerking van dergelijke vreselijke gebeurtenissen en dit is vaak een langetermijntraject. Onze gedachten zijn allereerst bij de slachtoffers en hun familieleden. Een moeilijker kwestie dan traumabehandeling echter is of psychoanalyse bijdraagt tot het begrijpen van terrorisme. Wie van ons heeft ooit een terrorist in de spreekkamer gehad? Ik niet en ik ken persoonlijk geen collega's die ervaring hiermee hebben.

De vraag houdt me bezig hoe iemand ertoe komt zichzelf op te blazen en tientallen onschuldigen de dood in te jagen en vele anderen ondraaglijk leed te bezorgen. Is hier sprake van een extreem psychotisch mechanisme? Is zo iemand in de greep van immense haat en afgunst die hij niet kan dragen en vooral niet wil begrijpen? Alsof het hier gaat om het uitleven van wrok op een koele, berekende en voorbereide manier waarbij niet alleen het eigen denk- en waarnemingsapparaat