Kritiek als noodzaak: Bespreking van: Del Loewenthal (red.) (2015). Critical psychotherapy, psychoanalysis and counselling — Implications for practice. Londen/New York:  Palgrave McMillan. ISBN 978 1 137 46057 8,  309 pp., £ 23,39

Er is vandaag de dag toenemende bezorgdheid omtrent de invloed van de overheid op psychotherapie. Wat is de invloed van machtsverhoudingen en sociale ongelijkheid op het psychotherapeutische aanbod in onze neoliberale maatschappij? Wat is na Foucaults beschrijvingen de visie op waanzin? Wat is de validiteit van een (louter) medische benadering van psychosociale en emotionele problemen? Wat moeten we met gedrag dat louter neurobiologisch wordt « verklaard » waardoor complexe levensproblemen alleen met medicijnen worden aangepakt? Wat met geautomatiseerde en geprotocolleerde zorg die evolueerde van boerenambacht tot het industriële lopendebandwerk van managed care en Big Pharma (p. 104)? Twintig psychoanalytici, psychotherapeuten, sociologen en filosofen uit de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk bundelden hun krachten in een boek waarin vanuit de traditie van de Kritische Theorie bij dergelijke vragen wordt stilgestaan. Zoals bekend was de kritische theorie vooral een product van de Frankfurter Schule. Ze behelst een op Hegel, Nietzsche, Marx, Weber en Freud geïnspireerde analyse van de burgerlijk-kapitalistische samenleving. Deze zou worden gekenmerkt door het primaat van de instrumentele rede, die zich in tegenstelling tot de objectieve rede niet op waarden (zoals bijvoorbeeld de waarheid) richt maar (slechts) op economisch efficiënt gebruik van (ook « menselijke ») middelen. Mede als gevolg van consumentisme en massamedia leidt de burgerlijk-kapitalistische samenleving tot de paradox van een dwingende vrijheid die op haar beurt wordt veroorzaakt door een dictatuur van de cijfers. Anastasios Gaitanides wijdt een hoofdstuk aan hoe Kritische Theorie de vooruitgangsmythe heeft ontkracht. Geheel in de lijn van zijn Frankfurtse voorgangers beschouwt hij onze geschiedenis niet als progressie, maar als een vorm van permanente catastrofe. De Frankfurter Schule droeg een stevig freudiaans stempel. Theodor Adorno was bijvoorbeeld in analyse bij Karl Landauer, die er