Freud en de gebroeders Stärcke

In 1983 schrijft de hoogleraar wetenschapsgeschiedenis Ilse Bulhof in haar imposante Freud en Nederland: « Zelfs in de kringen van de psychoanalytici heeft bijvoorbeeld niemand meer weet van August Stärcke, hoewel die toch niet voor niets de Freudprijs kreeg » (p. 352).

Bij de viering van honderd jaar psychoanalyse in Nederland komt opnieuw de vraag aan de orde wat het nut is van het vastleggen van correspondenties uit de beginjaren en het recapituleren of becommentariëren van oude teksten. In het hierna volgende wordt getracht een voorlopig antwoord op deze vraag te geven.

De bovengenoemde Freudprijs, in 1918 door Freud ingesteld en verleend aan Ernst Simmel en Karl Abraham, werd in 1921 toegekend aan de Nederlandse psychiater August Stärcke , die tijdens het Zesde Internationaal Congres in Den Haag een opzienbarende voordracht had gehouden. Freud schreef hem bij die gelegenheid: « Met bijzonder genoegen heb ik uw werk Psychoanalyse en Psychiatrie […] ontvangen, zodat ik u kan meedelen, dat u voor deze publicatie samen met uw eerdere artikel over het Depressiecomplex de huidige prijs voor medische Psychoanalyse is verleend […] Ik zend u hierbij een hartelijke groet en prijs ons gelukkig met een dergelijke medewerker. In vriendschap, Uw Freud. »1

Dat Freud meteen gebiologeerd was door de flamboyante denk- en schrijfwijze van August Stärcke blijkt ook uit eerdere brieven. Zo schrijft hij in november 1912: « In rustiger tijden zou ik uitvoerig hebben gereageerd op uw interessante brief van oktober. Zoals het er nu voorstaat beperk ik me ertoe u hartelijk te danken voor uw bereidwillige medewerking aan het nieuwe blad en vraag uw toestemming om uw naam als vertegenwoordiger van Nederland (naast van Emden) in de kop daarvan op te nemen […] Met hartelijke groet, uw Freud. »2

Behalve August was ook diens twee jaar jongere broer Johan , huisarts in de Amsterdamse Jordaan, bezig met vertalen en becommentariëren van Freuds teksten. De literair-psychoanalytische isomorfie tussen