Psychoanalyse en psychoanalytische psychotherapie: Een paar apart of een apart paar?

De psychoanalyse bestaat in 2017 honderd jaar in Nederland, haar positie is de laatste jaren nationaal en internationaal drastisch gewijzigd. De vraag is of er een toekomst is voor de psychoanalyse en zo ja, hoe die eruitziet. In haar artikel elders in dit blad wijdt Christien Brinkgreve daar een aantal gedachten aan. In dit artikel gaan we daar verder op in. We sluiten daarbij aan bij de publicaties van Elliot Jurist , Peter Fonagy (2015) en Carlo Strenger (2016). Daarbij gaat het niet louter over de Nederlandse, maar ook over de internationale situatie. We zullen ingaan op de Nederlandse situatie, de continuüm gedachte, de wens van de psychoanalyse een wetenschap in zichzelf te zijn, de relatie tussen de klinische praktijk en de empirie en het theoretisch pluralisme.

Een eeuw geleden werd de Nederlandse Vereniging voor Psychoanalyse opgericht. Het psychoanalytisch gedachtegoed heeft zich in die eeuw in Nederland geworteld. In die periode en met name na de Tweede Wereldoorlog is er veel gebeurd. Psychoanalytici werkten aan de verspreiding van dat gedachtegoed, ze creëerden een vereniging met een eigen opleiding. Zij namen gaandeweg posities in binnen de academische wereld. Zij discussieerden met elkaar over wat de juiste interpretatie was van de geschriften van Freud. Wat is goed en wat is slecht, het vinden en verdedigen van dé psychoanalytische waarheid, daar ging het vaak om. Dat zoeken naar dé psychoanalytische waarheid is opmerkelijk, omdat psychoanalytici hun patiënten juist proberen te laten ervaren dat er verschillende perspectieven zijn. Al snel waren er twee psychoanalytische verenigingen, de Nederlandse Vereniging voor Psychoanalyse (NVPA) en het Nederlands Psychoanalytisch Genootschap (NPG). Daarbij speelde onderlinge animositeit bepaald een rol. De NVPA had een eigen instituut, het Psychoanalytisch Instituut (PAI) waar patiënten die een psychoanalyse nodig hadden dat konden krijgen en waar kandidaten een contro