Freuds « bestseller » in Nederland: Honderd jaar Inleiding tot de studie der psychoanalyse

« Ik ben ervan overtuigd dat het met de Freuds'sche leerstellingen gaan zal zooals het met de suggestieleer is gegaan. Zij zullen hare plaats onder de zon weten te veroveren in weerwil van den tegenstand dien zij moeten ondervinden van de nog zeer groote meerderheid der geneeskundige wereld ». Aldus de bekende Nederlandse zenuwarts Albert Willem van Renterghem in 1917 in zijn voorwoord bij de eerste Nederlandse vertaling van Freuds Vorlesungen zur Einführung in die Psychoanalyse (1916, ), opgenomen in deel 1 van de Inleiding tot de studie der psychoanalyse (Freud 1918), een boek dat in 2017 honderd jaar onafgebroken uitgegeven is in Nederland. De Nederlandse vertaling van het Duitse origineel was de eerste gepubliceerde overzetting naar een andere taal, in 1920 verscheen pas een Engelse vertaling en in 1922 een Italiaanse. Het is Freuds meest verspreide werk wereldwijd, en het zou in Nederland zijn beste en langst verkochte boek worden, tot op de dag van vandaag. In dit artikel volg ik Freuds bestseller in de Nederlandse geschiedenis van de psychoanalytische uitgaven door de tijd heen, en vat ik zoveel mogelijk aan de hand daarvan de receptie van Freuds gedachtegoed in kort bestek samen.1

Met zijn enthousiasme trad Van Renterghem in de voetsporen van de allereerste Nederlandse Freudvertalers en -inleiders, Jan van Emden en Johan Stärcke. De laatste, een Amsterdamse huisarts, schreef al in 1912 in De Telegraaph een positief artikel over Freud, nadat Freuds naam enkele jaren daarvoor was gaan rondzingen in medische (neurologische en psychiatrische) vakkringen.2 De zenuwarts Jan van Emden vertaalde in datzelfde jaar het eerste boek van Freud in het Nederlands, Over psychoanalyse. De jaren daarop verschenen kort na elkaar vier boeken van Freud in Nederlandse vertaling, waaronder De invloed van ons onbewuste in ons dagelijksch leven (1916). Enkele titels werden uitgegeven door de Leidse medische uitgeverij Van Doesbu