Het psychoanalytische lichaam

Al vanaf haar ontstaan is de psychoanalyse begaan met lichamelijke symptomen die niet toe te schrijven zijn aan een anatomisch letsel of een fysiologische dysfunctie. Het lichaam wordt voor psychoanalytici pas echt interessant wanneer het verrast, zich aanstelt en onvoorspelbaar reageert. En wanneer somatische artsen het lichaam niet meer begrijpen.

Bij Freud stonden de lichamelijke verschijningsvormen van de hysterie in het centrum van de belangstelling. Soms lijkt het alsof de psychoanalyse met het verdwijnen van de hysterie uit de hedendaagse diagnostische classificatiesystemen haar zeggingskracht heeft verloren over het lichaam. Volgens mij is er geen reden om de psychoanalyse onrecht te doen, we mogen zelfs trots zijn. Er zijn gedurende haar geschiedenis telkens invloedrijke clinici opgestaan met originele inzichten over lichaamsbeleving en psychosomatiek. Denk bijvoorbeeld aan Reich, Alexander, de Parijse psychosomatische school met Marty, de M'Uzan en Mc Dougall.

De traditie wordt in Londen voortgezet door Alessandra Lemma die patiënten met morfodysforie behandelt. In haar boek Under the skin stelt ze de vraag waarom mensen overgaan tot lichaamsmodificatie. Hoe begrijpen we dat mensen zich ontevreden voelen over een mooi lichaam? Waarom willen ze gaten en openingen aanbrengen in de huid? Waarom wenden ze zich tot plastische chirurgen om prominente lichaamsdelen, zoals neus, lippen, borsten, billen een andere vorm te geven?

Volgens Lemma vinden we een lichaam mooi wanneer het symmetrisch is, enkele babytrekken vertoont en in het harmonische ontwerp van Leonardo da Vinci past. In de klinische praktijk ontmoeten we regelmatig mensen die aan het schoonheidsideaal beantwoorden, maar zich toch om onbegrijpelijke redenen lelijk of mismaakt voelen. In de visie van Lemma wordt de lichaamsbeleving bepaald door de kwaliteit van de spiegelende relatie met de moeder. Patiënten met een afwijkende lichaamsbeleving (morfodysforie) zijn het slachtoffer van onbewuste identificati