Als in een zwarte spiegel: Over het syndroom van Cotard

Le délire des négations, de nihilistische waan, stelt de psychiatrie voor grote problemen tot op de dag van vandaag. Wanneer wij in de praktijk een patiënt tegenkomen die ons meedeelt dat hij dood is, kunnen wij de neiging om het evidente tegendeel te bewijzen maar nauwelijks onderdrukken. Eenmaal bijgekomen van de verbijstering die zich bij de eerste kennismaking met de patiënt van ons heeft meester gemaakt, gaan we nadenken over hoe het mogelijk is dat een dergelijke « nietsende » gedachte zich in de patiënt heeft kunnen nestelen. Het is een van de schrijvers van dit artikel overkomen toen ongeveer dertig jaar geleden een patiënte zijn spreekkamer binnenkwam en hem vroeg haar doodsverklaring op te stellen. Hij was zo verbijsterd dat hij geen enkel gegeven over haar heeft genoteerd. Dat zou wel bij de volgende afspraak gebeuren. Hij had haar weten te verleiden om het gesprek voort te zetten om haar beter te leren kennen alvorens welke uitspraak dan ook over haar te kunnen doen. Na die tweede keer heeft hij haar nooit meer gezien en hij weet ook niet hoe het met haar afgelopen is. Zij was opgegaan in het niets.

Niet minder verrast was hij toen recent een tweede patiënte met het syndroom van Cotard zich aan hem voorstelde. Ditmaal was het binnen de kliniek en de verpleging had erop gewezen dat zij dringend een arts wilde spreken. De eerste ontmoeting met haar was niet minder schokkend dan die van dertig jaar geleden: « Dokter, wil u mijn hoofd eraf snijden? » Een van de auteurs van dit artikel was wel wat gewend in de afgelopen veertig jaar psychiatrie, maar dit was wel even slikken. Deze vraag was toch niet alledaags te noemen. Reden om dit met andere collega's te delen.

Wij willen in dit artikel de fenomenale wereld van deze patiënte zetten tegenover die van de wetenschap, de psychiatrische wereld zoals die zich in het begin van de eenentwintigste eeuw aftekent. Regelmatig zal zij hier aan het woord komen en zullen we laten zien hoe zij de ander