Overdracht als belevenis: Het recente werk van Judith L. Mitrani

In het meest recente boek van Judith L. Mitrani: Psychoanalytic technique and theory, Taking the Transference (2015) duidt Neville Symington het al in zijn introductie: « This is not a book to be read; it is a book to be lived », naar het adagio van deze schrijfster: een psychoanalyse kan alleen geleefd worden. Het lezen van Mitrani's boek werkt aanstekelijk en is zeker te verbinden met de dagelijkse praktijk.

Het boek omvat een verzameling artikelen, bewerkte lezingen en een filmanalyse van The life of Pi en een mature weergave van Mitrani's dertigjarige ervaring als psycholoog en psychoanalytica. Ik zal de ontwikkeling van haar concept taking the transference bespreken en stilstaan bij Carla, een van de vele sprekende vignetten. De auteur werkt op een evocatieve en nauwgezette manier de techniek uit van het behandelen van de onbewuste relatie in de spreekkamer en plaatst deze in het body en mind discours.

De cover van het boek laat een afbeelding zien uit Mitrani's spreekkamer van de stenen plaque van Gradiva, een aandachtig voortlopende Romeinse vrouw. Het symbolische verhaal Gradiva van Freud (1907) was al vroeg een leidraad voor de schrijfster. Een jonge man ziet in de in Pompeji opgegraven beeltenis van Gradiva zijn vroegere jeugdliefde Zoë. Deze vrouw ontkent die illusie niet en helpt hem stap voor stap deze fantasie van werkelijkheid te onderscheiden. Maar zoals de Gradiva geduldig werd uitgegraven en de verschrikkingen van het onder het puin begraven Pompeji werden blootgelegd, zo legde Zoë door samen opnieuw hun jeugdliefde te beleven, deze psychische ervaring bloot en konden zij een desillusie verdrijven. Freud noemde dit cure by love (p. xv); het vormt de basis van Mitrani's concept taking the transference. Stevig geworteld in het moderne kleiniaanse denken, zet zij de vroege en precaire ontwikkeling van het ego en van symboolvorming centraal. Als die ontwikkeling prematuur is, kan het kind onvoldoende containment ervaren en later moeilijk bereiken.

Mitrani