Landauer

Karl Landauer ontvluchtte in 1933 Frankfurt vanwege de nazi's en vestigde zich na enige omzwervingen ten slotte in Amsterdam. Daar voerde hij een drukke praktijk en bracht hij de Hollanders psychoanalytisch bij de tijd. Zijn belangrijkste en favoriete leerling was Rik le Coultre, die na de oorlog een grote rol zou spelen in de Nederlandse psychoanalytische wereld. In de jaren dertig heeft Landauer uitstekend werk verricht in Amsterdam. Begin 1940 werd hij uit de Nederlandse Vereniging gestoten omdat hij een relatie begonnen was met een patiënte (Stroeken 2014, hoofdstuk 8). In 1943 werd Landauer gearresteerd door de Duitse bezetter en hij overleed van honger en ellende begin 1945 in Bergen-Belsen (Vogel \ Tas 1965). De Nederlandse analytici vader en zoon Tas waren daar getuige van. Andere Nederlandse analytici hebben verhinderd dat er een in memoriam voor Landauer verscheen in de analytische bladen.

Toen hij drie jaar in Nederland was heeft Landauer enige impressies gepubliceerd over Hollanders uit de ontwikkelde en welvarende lagen van de maatschappij, vooral uit de grote steden in de Randstad (Landauer 1936). Waarschijnlijk schreef hij dit op verzoek van zijn oud-analysant en in toenemende mate vriend Max Horkheimer. Horkheimer was destijds naar de Verenigde Staten gevlucht; door hun beider correspondentie zijn wij op de hoogte van het reilen en zeilen van Landauer in Nederland tot aan de Duitse bezetting.

Landauer (1936) begint zijn observaties als volgt: « Het eerste feit dat mij opviel [in Nederland] in onderscheid met mijn Duitse ervaringen was het heel andere standpunt ten aanzien van het probleem van de voorechtelijke kuisheid zowel van de vrouw als in het bijzonder ook van de man ».

Hij was zeer verbaasd toen een collega hem kort na zijn aankomst in Nederland vertelde dat ongeveer de helft van alle medici kuis het huwelijk in ging. Dat was veel meer dan in vergelijkbare Europese landen. « Ook de medische studenten zijn in deze berekening meegenomen, omdat vel