Psychopathologie en symbolisering

Gezien de gebleken beperkingen van de gangbare DSM-5 psychopathologie is het nuttig aandacht te vragen voor een verdiepende vorm van psychopathologie. Na een korte historische schets volgt een pleidooi voor een herwaardering en vernieuwing van de antropologische psychopathologie, waarin ook het psychoanalytische gedachtegoed is verwerkt. Daarin staat het begrip van symbolisering centraal.1

De oorsprong van moderne psychopathologie, waarop ook het DSM-systeem teruggaat, is de klinische psychopathologie. Het basisidee daarvan was dat er goed van elkaar te onderscheiden ziekten zijn die reëel bestaan, zoals ook lichamelijke ziekten reëel bestaan. Het centrale concept was dat van de ziektekundige eenheid, dat verwijst naar een kenmerkend toestandsbeeld, beloop, Pathogenese, substraat en eindtoestand. Het grote voorbeeld was de «dementia paralytica», nadien gevolgd door dat van de «dementia praecox» (later omgedoopt tot schizofrenie). Psychopathologie werd zo opgevat als iets dat analoog was aan de medische pathologie: als ziektekunde, nosologie. En de basis-vooronderstelling daarvan luidt dat geestesziekten bestaan zoals er longziekten bestaan, wat leidt tot een krachtig disease-realism. Dat model is, als puntje bij paaltje komt, tot op heden het grote model geweest van de klinische psychopathologie.

Tegenspraak of aanvulling bleef echter niet uit. Dat resulteerde vanaf de jaren twintig tot aan de jaren tachtig van de vorige eeuw in de antropologische psychopathologie. Dat leidde allereerst tot de inbreng van de fenomenologie en van het existentiële denken. Toen verschenen belangrijke studies over de manie (Binswanger), schizofrenie (Minkowski), de melancholie (Tellenbach), beginnende schizofrenie (Conrad) en over de symptoomarme vorm van schizofrenie (Blankenburg). Antropologische thema's als de lichamelijkheid, de verhouding tot de tijd, kregen zo ingang in de psychopathologie (Cabestan en Dastur 2011). Ook de psychoanalytische psychopathologie,