Freud vertalen, Freud verraden?: Over de vertaling van «Trieb» in de Drie verhandelingen over de theorie van de seksualiteit

In 1905 publiceert Freud voor het eerst zijn Drie verhandelingen over de theorie van de seksualiteit (Freud 1905a). Deze eerste editie bestaat slechts in het Duits.1 Zij verschilt op fundamentele punten van de meer uitgebreide laatste editie uit 1924 die in de Gesammelte Werke werd gepubliceerd2 en die aan de basis ligt van alle hedendaagse vertalingen. In deze eerste editie ontbreekt het ontwikkelingspsychologisch perspectief, er zijn geen verwijzingen naar het Oedipus- of castratie-complex en enkele belangrijke passages zijn later vervangen of aangepast. Zij weerlegt dus de wijd verspreide gedachte dat deze cruciale freudiaanse inzichten en theorieën reeds bij aanvang minstens in nucleo aanwezig waren. Deze editie is met andere woorden erg belangrijk voor een goed begrip van de ontwikkeling van het freudiaanse denken. Dit is een goede reden om haar ook in andere talen dan het Duits toegankelijk te maken. Daarnaast is zeker de Engelse vertaling die van de hand is van James Strachey aan grondige herziening toe. Wij namen dan ook het initiatief voor een Engelse vertaling van deze tekst (Freud 1905e), alsook voor een Nederlandstalige editie op basis van de uitstekende vertaling van Wilfred Oranje (Freud 1905b) die eveneens de versie van 1924 volgt.3

Wie het werk van Freud naar het Engels probeert te vertalen, wordt onvermijdelijk geconfronteerd met een aantal klassieke problemen zoals de vertalingvan de Duitse termen «Trieb» (en hiervan afgeleide woorden zoals «triebhaft») en «psychisch», («mental» of «psychical»), maar ook «Lutschen» en «ludeln» («thumb-sucking» of «sensual sucking») en «Wonnesaugen» («sensual sucking» of «sucking blissfully») waarvoor het Engels niet onmiddellijk gepaste equivalenten heeft. Daarnaast zijn er termen als «Reize», «Reizungen», «Erregungen» «Reizbarkeit» («susceptibility to stimulation») en «Regungen», die Strachey systematisch en zonder onderscheid als «stimuli» vertaalt. Wij willen hier uiteraard niet uitweiden over alle mogelijke vert