You do not currently have permission to view the full text for this document. Please sign in to an account with an active subscription or contact support.
«We hebben kunst nodig om niet aan de waarheid te sterven» (Nietzsche, 1872).
In deze tekst bespreken we de impact van een beginnende psychose op de ontwikkeling. Wanneer bij een psychose de verankering in de realiteit verloren gaat, iets wat soms een lange voorgeschiedenis heeft, zal dit de adolescentie in belangrijke mate verstoren. We onderzoeken hoe we via psychotherapie de kwalijke gevolgen van een psychose voor de volwassenwording kunnen beperken en welke rol verbeelding en creativiteit hierbij kunnen spelen.
We hanteren een kleiniaans-bioniaans denkkader. Vooral de stelling van Bion dat een psychose ontstaat wanneer de realiteit zó pijnlijk is dat ze niet gedacht kan worden lijkt ons in de adolescentie een belangrijk uitgangpunt.
Het is onze klinische ervaring dat voor sommige jongeren de realiteit zo ondraaglijk is dat deze verworpen moet worden en ze in een psychose terechtkomen. Hoe dat gebeurt blijft altijd een beetje een mysterie. Gebruiken ze de mogelijkheden van denken en verbeelding om een andere realiteit te creëren? Of is er sprake van een mechanisme dat Bion (1962) heeft beschreven, namelijk dat het denkapparaat zelf wordt ontmanteld zodat de realiteit niet meer gedacht kan worden? Of spelen beide een rol in verschillende fasen van de psychose?
We kunnen een beginnende psychose begrijpen als een afweer tegen het denken, het verplicht worden de realiteit onder ogen te zien, maar tegelijk ook als een manier om met die realiteit om te gaan, als de creatie van iets nieuws op de brokstukken van het ondraaglijke.
Soms vinden we reeds in de kinderjaren aanwijzingen voor een psychotische kwetsbaarheid, zoals bij Amy, de adolescente wier psychotherapie we hier bespreken, maar dit is niet altijd het geval.
Als kind was voor Amy het verbeelden van een eigen universum haar manier om het leven draaglijk te maken in het licht van erg traumatiserende gezinsomstandigheden. Ze creëerde een universum waarin zij almachtig was en tijd en ruimte controleerde. Omwille van de