You do not currently have permission to view the full text for this document. Please sign in to an account with an active subscription or contact support.
Wat is de verhouding tussen praktijk en theorie in de psychoanalyse?
Op welke manier beïnvloedt de psychoanalytische techniek de (on)mogelijkheden tot theorievorming?
Is er op dit moment sprake van een wederzijdse bevruchting van klinische praktijk en psychoanalytische theorie, of staan beide elkaar in de weg?
De psychoanalyse kenmerkte zich van bij haar begin door een bijzonder nauwe band tussen techniek en theorie: het spreken in de kuur produceert een specifiek weten. Voor Freud was de klinische praktijk, gefundeerd in de vrije associatie van de analysant, dan ook het noodzakelijke prisma waarlangs de relevante psychische mechanismen zichtbaar werden. Dit leverde niet alleen een nieuw weten op voor een particuliere analysant, maar vormde ook de basis voor Freuds theorievorming over het menselijk psychisme tout court. Tegelijk riep en roept de specifieke psychoanalytische verhouding tussen praktijk en theorie fundamentele vragen op. Dit is niet alleen aan de orde vanuit de terugkerende vraag naar de wetenschappelijkheid van de psychoanalyse, maar evenzeer vanuit de pogingen tot vernieuwing van de psychoanalytische techniek zelf. Freud was zich terdege bewust van deze inzet, zelfs al hield hij op een besliste manier vast aan de klinische praktijk van het spreken en de techniek van de vrije associatie.
Om deze kwestie expliciet aan de orde te stellen schreef hij in 1922 een prijsvraag uit, met als centrale vraag de verhouding tussen analytische techniek en analytische theorie. Meerbepaald diende «onderzocht te worden in hoeverre de techniek de theorie heeft beïnvloed en in hoeverre de twee elkaar op dit moment bevorderen of in de weg staan» (Freud, : 517). De context van de vraag was niet onbelangrijk. Enerzijds waren er kritieken omtrent een zekere theoretische rigiditeit doordat sommige van Freuds leerlingen zijn techniek standaardiseerden. Anderzijds probeerden andere analytici nieuwe, «actieve» technieken uit, wat evenzeer discussie uitlokte. Het is dan ook