Winnicott: Zijn leven. Zijn werk. Een theorie?1

Na Freud is er waarschijnlijk geen psychoanalyticus die vaker geciteerd wordt dan Winnicott. Analytici baseren zich in hun theorieën en zeker ook in de dagelijkse praktijk in belangrijke mate op zijn ideeën en bespreken psychoanalyses en psychotherapieën in bewoordingen als the good-enough mother, transitional objects, the capacity to be alone, the use of the object en there is no such a thing as a baby.

Met dit ene zinnetje «there is no such a thing as a baby» wijst Winnicott, meer dan Freud, op het belang van de moeder en de onlosmakelijke band tussen moeder en kind. Hij is een van de eersten die de vroege ontwikkeling centraal stelde. Hij is niet de enige en na hem zijn er nog velen gevolgd, maar Winnicotts ideeën spreken meer dan die van wie dan ook tot de verbeelding. Ze zijn op het oog simpel, helder en gemakkelijk toegankelijk. Pas bij nadere bestudering worden de gelaagdheid, de reikwijdte en de creativiteit van zijn ideeën duidelijk.

Winnicott heeft heel veel geschreven, veelal korte papers die gebundeld zijn door anderen en verschenen zijn in boekvorm. Veel hiervan is pas na zijn dood gepubliceerd. Over Winnicott wordt vaak idealiserend geschreven. Hoewel hij een bijzondere gave had zich een voorstelling te maken van de innerlijke wereld van mensen en met name van die van kinderen, en ideeën die hij daarop baseerde op een aansprekende manier wist te beschrijven, valt er natuurlijk ook kritiek op hem te leveren. Hij heeft veel geschreven, maar heeft ook over veel niet geschreven. Seksualiteit bijvoorbeeld ontbreekt in zijn werk, hoewel bij veel van zijn ideeën verbindingen met seksualiteit voor de hand liggen. Ook de vader komt in zijn artikelen nauwelijks in beeld. Dit betekent echter niet dat hij de vader heeft genegeerd (zie Hebbrecht 2014). Hij heeft een prettige vlotte schrijfstijl, maar zijn artikelen kenmerken zich ook door een rommelige opbouw, herhalingen, omissies en contradicties.

In dit artikel wil ik een beeld geven van zijn werk door enkele van z