Romero is dood, lang leve Romero

Op 17 juli 2017 overleed de Amerikaanse filmregisseur George A. Romero . De «peetvader van de zombiefilm», zoals hij in de media werd genoemd, lanceerde in 1968 met Night of the Living Dead een bijzonder creatuur in de bioscoopzalen. Romero was niet de eerste om een film met zombies te maken, dat gebeurde in White Zombie . Wel is hij de bedenker van een subgenre in de horrorfilm met een aantal karakteristieke wetmatigheden. De «levende doden» blijven tot op heden bijzonder populair, zo getuigen vele (vervolg)films in het genre — de Wikipedia list of zombiefilms telt er 459 — of tv-series zoals The Walking Dead (2010-heden). Kan een psychoanalytische lezing ons iets leren over het hoge «recycleerbaarheidsgehalte» en de aanhoudende populariteit van het genre?

Een eerste vaststelling is dat horrorfilms als geen ander genre spanning genereren door de opbouw van een unheimliche sfeer met bovennatuurlijke wezens of elementen. Freud (1919) verwijst in zijn studie van het Unheimliche naar E.T.A. Hoffmanns verhaal Der Sandmann, een kindervertelling over een figuur die ongehoorzame kinderen zand in de ogen komt strooien, zodat hun ogen bloedend uit hun kassen springen. De Zandman appelleert net als andere horrorfiguren aan kinderlijke angsten: verwonding, castratie, de dood. Het unheimliche effect bestaat erin dat de lezer of toeschouwer «tegen beter weten in» balanceert tussen fantasiewereld en realiteit, dankzij een mengelmoes van magische of surreële elementen en vertrouwde, realistische of herkenbare kenmerken (bijvoorbeeld de zware voetstappen van de Zandman). Freud stelt dat in het Unheimliche sprake is van een door verdringing tot angst getransformeerd affect, waarbij in het angstaanjagende steeds iets van het verdrongene terugkeert. Het unheimliche element ware dus beter verborgen of verdrongen gebleven.

De voorstelling van het Unheimliche in horrorfilms kent volgens Urbano (1998) een combinatie en/of seriële schakeling van een viertal strategieën. Romero combineert een