Ohne Sympathie keine Heilung — Sándor Ferenczi en de analytische techniek

« Als Freud de psychoanalyse heeft uitgevonden, dan heeft Ferenczi aan psychoanalyse gedaan», stelde Wladimir Granoff in 1961. Net als elders was Sándor Ferenczi op dat moment in Frankrijk « onbekend ». Ferenczi's nalatenschap zou — mede door toedoen van Freudbiograaf Ernest Jones — haast een halve eeuw onder de radar blijven. Ondanks inhoudelijke discussies en persoonlijke conflicten waardeerde Freud Ferenczi als theoretisch en klinisch genie, maar evenzeer als gangmaker van de internationale psychoanalytische institutie. Bij Ferenczi's overlijden verklaarde Freud nog dat het « ondenkbaar [is] dat de geschiedenis van onze wetenschap hem ooit zal vergeten » (Freud 1933, p. 533). Maar lange tijd werd Freud in het ongelijk gesteld. Nadat van Ferenczi eind jaren tachtig Das klinische Tagebuch en de omvangrijke briefwisseling met Freud (1908-1933) waren verschenen, werd hij midden jaren negentig door de psychoanalytische gemeenschap « herontdekt » (Stroeken 1995). Behalve als pleitbezorger van de realiteit van het trauma werd Ferenczi sindsdien ook verder in ere hersteld als innovator van de analytische techniek.

Presenteert Freud zich als wetenschapper en theoreticus, dan profileert Ferenczi zich als clinicus pur sang. De psychoanalyse is bovenal therapie. Ferenczi's ervaring als arts in een algemeen ziekenhuis bepaalt zijn sterke affiniteit met een erg verscheiden en vaak sociaal achtergestelde patiëntenpopulatie. Een gelijkaardige diversiteit aan ziektebeelden en onmogelijke behandelomstandigheden kenmerken zijn therapeutische werk tijdens de Eerste Wereldoorlog. De oorlogscontext begunstigt niet enkel de psychoanalytische verkenning van de « oorlogsneurosen », maar faciliteert ook het uitvoerige experiment met de behandeltechniek. Geslaagde ervaringen met een actieve(re) rol van de analyticus en met korte sessies sterken Ferenczi's intuïties inzake de elasticiteit van de psychoanalytische toepassingsmogelijkheden. Zijn klinische innovatiedrift overstijgt duidelijk d