You do not currently have permission to view the full text for this document. Please sign in to an account with an active subscription or contact support.
De uitslag van de Duitse verkiezingen was nog niet bekend; dat onbehagen daarin een rol zou spelen wel, én we weten dat Freud op dat vlak expertise bezat. Dat de titel Scheurende democratie een Freudfestival eind september 2017 op en top actueel zou maken, dat kon je dus helemaal zien aankomen. De grote specialist in onbehagen staat dit jaar volop in de schijnwerpers: de psychoanalyse is in Nederland een eeuw oud. Freud publiceerde zijn essay Das Unbehagen in der Kultur twee jaar voor de verkiezingszege van Hitler, 87 jaar voor de electorale doorbraak van de Alternative für Deutschland (AfD) en 86 jaar voor de verkiezing van Trump. Op het Freudfestival Scheurende Democratie zeggen ze het zo: «Je voelt dat je met Freud zicht krijgt op wat er aan de gang is ».
Een probleem voor mensen die Freud er in 2017 bijhalen, is dat hij behalve een erg invloedrijke ook een erg verguisde wetenschapper is — een woord dat in combinatie met zijn naam tegenwoordig vaak tussen aanhalingstekens staat. Emeritus hoogleraar psychiatrie Jan Swinkels vermeldt in zijn openingsrede, op een prachtig podium met divan in de Amsterdamse centrale bibliotheek, daarom maar meteen het probleem van het « Freud bashen »: het is goedkoop om Freud steeds weer af te rekenen op geraaskal over penisnijd en vaginale orgasmes. « Je kunt Newton en Einstein ook op blunders gaan afrekenen. Newton was een alchemist die van lood goud wilde maken en bij toeval de wet van de zwaartekracht ontdekte ».
Het gaat erom wat Freud wél goed zag. Neem nou dat onbehagen in de cultuur. Kan hij ons helpen in tijden van onbehagen onze democratie overeind te houden?
Wie Freud om hulp vraagt, moet weten dat hij anders werkt dan contemporaine hulpverleners. Die proberen ons op te lappen, Freud « helpt » liever door naar het verdrongene, het onbewuste, te zoeken. Uit Das Unbehagen in der Kultur leren we dat ook in ver geëvolueerde samenlevingen onbehagen zal blijven gieren. In de mens leeft en gist een amalgaam aan lust, annex levensdr