Film als psychoanalyse — Meeslepend boek over droom en film: Bespreking van: Solange Leibovici (2016). Kijken naar een droomscherm — Over cinema en psychoanalyse. Amsterdam:  Sjibbolet. ISBN 978 9 4911 10 269,  204 pp., € 21,95

Wat film met ons doet, zo heet het laatste hoofdstuk van dit interessante werk, waarin psychoanalyse en film met elkaar in verband worden gebracht. Leibovici geeft indringende analyses van twaalf films en een tv-serie, in een poging om de verwantschap tussen film en psychoanalyse duidelijk te maken. Zij slaagt er voortreffelijk in ons duidelijk te maken wat film met ons doet.

Na een eerste hoofdstuk met een uiteenzetting over de theorie van Freud en Lacan — helaas minder helder dan de rest van haar boek — worden in de volgende hoofdstukken onderwerpen uit de psychoanalyse verduidelijkt aan de hand van een film. Zo handelt het eerste over de gaze, het lacaniaanse begrip dat niet meer wordt gehanteerd voor de blik van de toeschouwer, maar voor de blik terug van de film of de camera, de blik vanaf de andere kant. Welke film zou daar geschikter voor zijn dan juist Rear window, met de aan zijn stoel gekluisterde James Stewart, die vermoedens heeft over een misdaad die in de flat aan de overkant wordt gepleegd, terwijl de vermoedelijke misdadiger langzamerhand in de gaten krijgt hoe hij wordt geobserveerd en de toeschouwer zich tussen beiden beweegt met zijn twijfels: « De blik van de toeschouwer maakt, met andere woorden, net als de fantasie van de regisseur deel uit van het filmische proces, het beïnvloedt de loop van het verhaal om naar een onvermijdelijk happy end toe te werken ».

In de film Hiroshima mon amour is de nieuwe liefde van de vrouwelijke hoofdpersoon voor een Japanner de aanleiding voor het herbeleven van het trauma na de dood van haar beminde Duitse soldaat aan het einde van de Tweede Wereldoorlog, waarbij zij treurde, maar ook werd kaalgeschoren en door haar moeder in de kelder opgesloten. Zoals het historisch object voor haar het verlies van haar geliefde is, is het voor haar nieuwe geliefde de ondergang van Hiroshima, die zij volgens hem niet kan begrijpen of « zien ». Zij ontdekt door haar eigen traumatische verlies echter dat zij Hiroshima ook kan zien