Etnopsychoanalyse en postkolonialisme

Alfred Hitchcocks film Spellbound — met Salvador Dalí's befaamde droomscène — is de eerste Hollywoodproductie waarbij het psychoanalytische proces van de protagonist zelf de filmplot naar een ontknoping voortstuwt. Bijna zeventig jaar na Spellbound herneemt de Franse cineast Arnaud Desplechin hetzelfde procedé, maar geeft er een fascinerende draai aan. Met de langspeler Jimmy P. — Psychotherapy of a Plains Indian keert hij terug naar de tijdruimte van Hitchcock. Hij verruilt Hollywood echter voor de Menninger Foundation in Kansas, het toenmalige mekka van de Amerikaanse psychiatrie.

Hoofdpersoon James « Jimmy » Picard (Benicio del Toro), een native American Blackfoot-indiaan die getraumatiseerd van het geallieerde front in Frankrijk is teruggekeerd, confronteert ons met zowel de naweeën van het Amerikaanse kolonialisme als met een veronachtzaamde episode uit de Amerikaanse psychoanalytische geschiedenis. Aanvankelijk werd Jimmy enkel vereeuwigd als het hoofdpersonage in Dream and Reality (1951), het eerste boek van de psychoanalytische outsider en grondlegger van de etnopsychoanalyse: de etnoloog-psychoanalyticus Georges Devereux (Mathieu Amalric). Vandaag blaast Desplechins poëtische enscenering van de therapiesessies zowel Jimmy als Devereux nieuw leven in. De ontroerende hommage katapulteert ons niet enkel terug in de tijd, maar herformuleert tevens op intelligente wijze de actuele urgentie van een postkoloniale psychoanalyse in tijden van thuisloosheid en migratie, of wanneer heden en verleden elkaar ontmoeten.

Devereux werd als György Dobó geboren in Transylvanië, maar vestigt zich al snel in Parijs, waar hij zich achtereenvolgens toelegt op fysica en etnologie. Émile Durkheims en Marcel Mauss’ volgeling keert trouwens in 1963 met de Amerikaanse nationaliteit op zak naar de lichtstad terug om er — tot zijn emeritaat in 1981 — Claude Lévi-Strauss op te volgen. Devereux wordt er ook lid van de Société Psychanalytique, maar houdt geen praktijk. De kijker ontmoet