Nieuw licht op lange schaduwen van psychotrauma: Bespreking van: Marianne Leuzinger-Bohleber (2015). Finding the body in the mind — Embodied memories, trauma and depression. London:  Karnac Books. ISBN 978 1 78220 209 7,  320 pp., £ 25.59

Het woord « inspiratie » valt nogal eens in dit boek, en door de grote rijkdom aan gevalsbeschrijvingen, onderzoeksprojecten en bondige samenvattingen van onderzoeksgegevens is het eigenlijk moeilijk om geen inspiratie in dit boek te vinden. Professor Leuzinger-Bohleber, sinds kort emeritus directeur van het Sigmund-Freud-Institut in Frankfurt, wil vooral een lans breken voor hoe kennis van de hedendaagse cognitieve en neurowetenschappen inspirerend kunnen zijn voor de psychoanalyse, en dan met name kennis van de embodied cognitive science. Binnen de cognitieve wetenschappen is er een stroming ontstaan die de computer- of pakhuismetafoor van gedachten en geheugen als achterhaald beschouwt, en deze functies in termen van neurale netwerken beziet. De repeterende interactie van het organisme met zijn omgeving heeft zijn vorm en beslag gekregen via de sensorischmotorische paden: neuron vindt neuron. Wat niet bezet raakt, sterft af, en sporen die gelegd zijn, worden verstevigd, tot er een duidelijke structuur ontstaan is, die intelligent reageert op nieuwe situaties. Er komt bij dit proces eigenlijk geen enkele sturing « van boven » kijken, want het gaat om een soort neuronaal darwinisme. Op deze manier is geheugen veel meer een functie van het gehele organisme, een complex, dynamisch, hercategoriserend en interactief proces, dat dus altijd « belichaamd » (embodied) is.

Waar liggen hier snijvlakken met de psychoanalyse? Zoals de titel al duidelijk maakt, gaat het hart van dit boek uit naar getraumatiseerde patiënten en hun stemmingsklachten. Het perspectief van embodied memories biedt professor Leuzinger een model hoe transgenerationeel psychotraumata doorgegeven kan worden, bijvoorbeeld hoe interacties met getraumatiseerde ouders, zoals ouders die kinderen waren in tijd van oorlog, depressogeen kunnen zijn. In zulke levensgeschiedenissen komen daar niet zelden nog eens acute psychotraumata bovenop. Eerdere generaties psychoanalytici werkten al uit dat men bij psychotraum