Bion als supervisor: Bespreking van: Jose Americo Junqueira de Mattos, Gisele de Mattos Brito & Howard Levine (Eds.). (2017). Bion in Brazil — Supervisions and commentaries. London:  Karnac Books. ISBN 978 1 78220 3209,  300 pp., £ 23,99

Bion en Lacan: men wordt vaak getroffen door de gelijkenissen in hun stijl en visie. Filosofisch geïnteresseerd en geïnspireerd, beklemtonen ze allebei het belang van het socratische niet-weten van de psychoanalyticus. Beide auteurs hebben hun tot de verbeelding sprekende concepten en theorieën geformuleerd in een literaire, maar soms moeilijk toegankelijke stijl. Men kan zich

afvragen of beide auteurs zich nog laten invoegen in het freudiaanse paradigma. Wat Lacan betreft kan men ongetwijfeld stellen dat zijn « retour à Freud » een geheel nieuw universum heeft gecreëerd, dat nog nauwelijks verband houdt met het freudiaanse paradigma. Alleen sommige lacanianen zijn zich hiervan niet bewust.

De vraag stelt zich of ook het denken van Bion een geheel zelfstandig paradigma heeft ontwikkeld: is Bion nog een freudiaan? De vraag stellen veronderstelt een positief antwoord op de vraag of Melanie Klein nog wel een freudiaan was. Ook over die vraag zou men uiteraard lang kunnen debatteren, maar hier kan ik alleen stellen dat naar mijn overtuiging de geniale bijdrage van Klein zich perfect laat integreren met het denken van Freud. Indien Bion een kleiniaan genoemd kan worden, dan ook een freudiaan.

In zijn voorwoord stelt Braga dat dit boek illustreert hoe Bion, in het bijzonder de late Bion, het freudiaans-kleiniaans universum verlaat om een geheel nieuwe visie op psychoanalyse te starten: « a new vision of psychoanalysis waiting for development and pointing to the future » (p. xviii). Waar een groter deel van de psychoanalytische gemeenschap Bions werk ziet als een toevoeging aan, en uitbreiding van, het freudiaans-kleiniaans denken, is er in Brazilië sprake van « Bionization », waarin Freud en Klein in het beste geval bekeken worden door de bioniaanse lens. Braga verwijst daarbij naar de Vermote-Taylor-controverse in de International Journal in 2011. Terwijl Vermote het grensverleggende van Bions late werk verdedigt, blijft Taylor gereserveerder over de betekenis van dit la