Repliek op de commentaren van Nelleke Nicolai en Ronny Vandermeeren

Psychoanalytisch werken zonder reflecties van collega's is ondenkbaar. Beide commentaren tonen hoe men in vrijheid kan spelen met het ingebrachte materiaal, waardoor nieuwe betekenissen zich vormen. Vandermeeren stelt dat de eerste contacten enorm rijk kunnen zijn aan inhoud. Al direct bij aanvang van de therapie zien we de moeite die de patiënte heeft met ruimte innemen. Bij binnenkomst positioneert ze zich in de ruimte door haar stoel frontaal voor mij neer te zetten. Haar verlangen om de therapeutische ruimte te bezetten — te overstemmen — lijkt gekoppeld te zijn aan gevoelens van diepe existentiële schaamte. Waarmee meteen voelbaar wordt hoe de scènes uit haar kinderjaren lijfelijk zijn ingeschreven. De schaamte kan nog niet gerepresenteerd worden, waardoor er een zwijgend herhalen is van haar relationele geschiedenis. Ze vertelt dat ze haar klachten tracht te reduceren door de dagen bewegingloos in de stoel door te brengen omdat ieder lijfelijk bewegen onrust brengt.

Onderzoek van Fonagy en zijn medewerkers wees uit dat mentaliseren niet gedijt in relaties gekenmerkt door emotionele verwaarlozing. Haar moeder kon destijds soms begripvol reageren, maar haar op een ander moment plots uitlachen. Boos worden was zinloos en spreken gevaarlijk. Hierdoor ging ze zich naar binnen richten. Ze zegt: « Ik had geen stem ». Dit terugtrekken kan worden begrepen als een defensieve terugtrekking uit de mentale wereld (Allen e.a. 2008), in reactie op haar gehechtheidstrauma.

Op een later moment in de therapie komt moeder opnieuw ter sprake. De patiënte vertelt dat ze zich herinnert dat haar moeder in slaap viel als zij als kind iets aan haar vertelde. Dat vond ze vreselijk, alsof ze er niet toe deed. Op die momenten was de verbinding verbroken en sprake van een teruggeworpen zijn op het eigen Zelf. Nicolai spreekt over een spiegelpaleis. De moeite die de patiënte heeft om zich in de ander te verplaatsen is voelbaar in het therapeutisch contact. In de eerste sessie word ik uit mij