Geweldloos reageren

In Vlaanderen staat de residentiële psychiatrie onder druk. Onze Vlaamse Minister van Welzijn, Volksgezondheid en het Gezin is een vurig pleitbezorger van de ontwikkeling van de ambulante geestelijke gezondheidszorg. Op de bijeenkomst van de Staten-Generaal van de Geestelijke Gezondheidszorg die op 14 maart 2019 plaatsvond, klonk luid de oproep voor een versterking van de nulde en eerste lijn.1 Ook wachtlijsten en wachttijden kwamen aan bod. Vlaanderen kiest ervoor om de ambulante gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg, waarvoor het bevoegd is, verder te versterken. Middelen en mensen worden weggehaald uit de residentiële zorg om de snelle, kortdurende en crisisopvang en zo veel mogelijk thuiszorg mogelijk te maken.

Op zich is dit een veelbelovende ontwikkeling. Hier doet zich echter het probleem voor dat heel moeilijke cliënten steeds sneller opgevangen moeten worden en niet meer de mogelijkheid krijgen van een langere opname, terwijl ze hier wel om vragen. Doorverwijzing is moeilijk. Hulpverleners die in de crisiszorg werken of op dagklinieken, maken steeds vaker toestanden van emotionele hoogspanning mee, omdat de hechtings- en verlatingsangsten van hun patiënten geprikkeld worden. Er bestaat immers een blijvende onzekerheid over een duurzaam engagement en continuïteit in het therapeutisch proces. Kwetsbare patiënten kunnen met deze angsten niet omgaan en leven hun psychische terreur uit op hulpverleners. Het gevolg is dat jonge getalenteerde hulpverleners opgebrand raken en ontgoocheld de psychiatrie verlaten.

Het emotioneel geweld dat op jonge hulpverleners afkomt is vaak zo massaal dat hun bevattingsvermogen overschreden wordt. Uit zelfbescherming kiezen ze een ander beroep. Tijdens hun opleiding hebben ze immers geleerd probleemoplossend te werken of korte interventies toe te passen die snel tot resultaat moeten leiden. In hun opleiding was geen plaats voor psychodynamische modellen die inspiratie bieden bij het over lange termijn voelen, dragen en metabo