Een blik vol leegte: Reactie op: Conny Van de Repe (2018). De onverdraaglijke blik; Nelleke Nicolai (2018). In de wieg gelegd om te reguleren; Ronny Vandermeeren (2018). De rijkdom van het moment; Conny Van de Repe (2018). Repliek op de commentaren van Nelleke Nicolai en Ronny Vandermeeren. De therapeut aan het werk.  Tijdschrift voor Psychoanalyse en haar toepassingen,  24,  240-251.

Waarom is de blik zo onverdraaglijk? Waarom is de blik van de ander zo beangstigend? Waar kijkt het subject naar? Wat maakt dat ik mij unheimisch voel wanneer een ander wat langer naar mij kijkt? Kortom: wat is het object van de blik? Het antwoord is even eenvoudig als verontrustend. Het object van de blik is het niets. Wij kijken in de onmetelijke afgrond van het niets. Met een oorsuizende snelheid vallen wij in het ravijn van de leegte wanneer wij ons laten leiden door de blik. De blik van de ander doet ons dat beseffen. Wij zijn machteloos en raken bezeten door angst die kan leiden tot katatonie. Er is niets dat ons tegenhoudt, waaraan wij houvast hebben. Elke strohalm blijkt een illusie te zijn. Jean-Paul Sartre parafraserend: « Le regard de l'autre c'est l'Enfer ».

In mijn commentaar volg ik Jacques Lacan in zijn onderwijs over de blik. Voor hem is de blik een manifestatie van het objet petit a, de lege ruimte die ontstaat bij de separatie, die hij vanwege het angstaanjagende en onontkoombare « de castratie » noemt. Waarschijnlijk is hier sprake van een metonymische verschuiving waarbij de blik de plaats inneemt van het object.

In de spiegelende blik van de ander treedt er een duizelingwekkende versnelling van de vrije val in de leegte op die te vergelijken is met een omgekeerd « Drostefenomeen » (doosje-in-een-doosje). Telkens denkt men houvast te hebben en blijkt het een halte te zijn op weg naar de volgende illusie. Om de vrije val in het niets te voorkomen staan ons de illusie en de geruststelling ten dienste. Het een is imaginair en het andere symbolisch. Het symbolische van het denken en spreken is het krachtigste verweer tegen de angst voor de leegte en het imaginaire het sterkst om juist die angst op te roepen, omdat het dichter bij het reële staat en niet meteen de omweg langs het symbolische hoeft te maken. De confrontatie met het reële is huiveringwekkend en wij brengen van alles in stelling om dat uit de weg te gaan. Ten aanzien van de blik is het ook