Oor voor het onzegbare: Een beschouwing bij Het landschap van de polyfonisten van Paul van Nevel

Enige tijd geleden werd ik door de redactie van dit tijdschrift gevraagd om mijn gedachten op papier te zetten over het boek Het landschap van de polyfonisten, dat geschreven werd door dirigent Paul Van Nevel. Ging men ervan uit dat een muziektherapeut bijzondere bedenkingen heeft bij het lezen van deze prent over de wereld van de Franco-Flamands van de Oude Muziek? Ik heb het boek natuurlijk als muzikante gelezen en begrepen, vooral wanneer Paul Van Nevel de (wees gerust: heel eenvoudige) muziektheoretische en vormelijke aspecten van de polyfonie beschrijft. Ik heb ook als muzikant mateloos genoten tijdens het beluisteren van de muziek die het Huelgas Ensemble maakt op de bijgevoegde cd. En ik heb mij laten verrassen door de opvallende gelijkenissen tussen de polyfone partituur en het vijftiende-eeuwse landschap van het grensgebied tussen Picardië en Henegouwen: « De karakteristieke herhalingen en imitaties in de landschappen — het meest uitgesproken in monotone vlaktes als weilanden en kustgebieden — zijn de voorafbeeldingen van de canon- en imitatietechnieken van de polyfonisten » (p. 99). Maar bovenal heeft het boek mij aangesproken in mijn mens-zijn. In het voorwoord zegt Bart Demuyt het al: « Laat u vooral meevoeren in Van Nevels bevlogen «zoektocht naar het onzichtbare» » (p. 8). Beter dan het meest integere gebed, stiller dan de diepste meditatie, raakte deze prent mij in mijn kern. Het hele boek is voor mij één groot pleidooi voor visuele en auditieve bezinning. Het lezen ervan hielp mij bij het vinden van de ervaring van stilte in wat is. Dit maakt van het boek een bijzonder vreugdevolle reis, weg van alle drukte en plastiek, alle « neppigheid » van alle beelden en lawaai die onze wereld nu zo druk en luid maken. De kwestie of Van Nevels hypothese al dan niet klopt, namelijk dat er een wisselwerking is tussen de natuurlijke omgeving van het kind dat de Franco-Flamand was en de melancholische verpakking van zowel zijn geestelijke als profane repertoire, hee