De droom: een weg naar sociale verandering?: Bespreking van: Susan Long & Julian Manley (2019). Social dreaming — Philosophy, research, theory and practice. London:  Routledge. ISBN 978 1 138 32 735 1,  205 pp., £ 29,99

Sociaal dromen is ontwikkeld door Gordon Lawrence en Patricia Daniels in het Tavistock Institute of Human Relations vanaf 1982. Medewerkers binnen een ziekenhuis, school of andere organisatie komen met een regelmaat samen om hun dromen te delen en te bespreken. In tegenstelling tot hoe in een individuele psychoanalyse of een psychoanalytische therapie klassiek met dromen wordt gewerkt richt men zich niet op het onderzoeken van de persoonlijke betekenis van de droom voor de dromer. In groepen die zich richten op sociaal dromen vormt zich een matrix waarin nieuwe associaties opduiken (Verbruggen 2003). Niet de dromer staat centraal, wel de droom. Door het lezen van het werk van Hannah Beradt die dromen van patiënten tijdens het Naziregime heeft verzameld, is Lawrence ervan overtuigd dat dromen veel zichtbaar maken over de thema's die onbewust aan de orde zijn in de culturele omgeving. In zijn benadering wordt de mogelijkheid geboden om dromen uit te spreken, te beluisteren, verder te dromen, erbij te associëren, ermee te spelen in de groep en vooral de verbinding te maken met de socioculturele context. De droom wordt gezien als de springplank voor de creatie van nieuwe gedachten over de werkomgeving en de culturele inbedding. De vraag is niet zozeer wat de droom betekent voor de persoon in kwestie, wel wat de droom onthult aan de groep over verborgen collectieve verlangens, angsten, vooroordelen en de band die individuen in een gemeenschap bijeenhoudt.

Dit boek is een verzameling van internationale bijdragen waarvan de meeste auteurs in Groot-Brittannië, Israël en Italië werkzaam zijn. In het eerste deel wordt de wetenschapsfilosofische grondslag gelegd van sociaal dromen waarbij verwezen wordt naar de semiotische theorie van Peirce en het werk van Deleuze. In verschillende hoofdstukken is de visie van Bion herkenbaar. Onze menselijke geest maakt deel uit van een transcendentale toestand van preconcepties, a priori gedachten die wachten op een ontvanger die ze kan denk